“Bir Ayrılık”
- Tarih:
Bende geç öğrenenlerdenim; filmlerin sadece komedi, dram ve aksiyondan ibaret olmadığını; bazı filmlerin hayatın içinden gerçek sahnelerle büyük hikayeler anlattığını.
İnsanı genel anlamda eğlendirmek üzerine kurulu sinema sektöründe, yaşama dokunan ya da çok güzel bir hikâye anlatan filmleri hem bulmak hem de izlemek meşakkatli bir süreç.
Hele ki piyasadaki iyi ya da kötü bir sonu olan filmlere aşina gençlerin bir anda sonundaki yorumun seyirciye bırakıldığı bir filmle karşılaştığı andaki hoşnutsuzluğu tam da alışılagelmiş olan bu durum için bir ayna diyebiliriz.
İnsanı, yaşamı, iyi bir hikâyeyi anlatan bazı filmlerle ilk kez üniversite yıllarında tanıştım. O dönem izlediğim filmlerin içinde beni en çok etkileyen filmlerin başında İran filmleri geliyordu. Radyo, Sinema ve televizyon okumanın en avantajlı taraflarından birisi, iyi filme ulaşmak için çok çaba harcamanıza gerek olmamasıydı. Derslerde hocalarımızın tavsiye ettiği ve sınava tabi tutulduğumuz filmler, bize filmi izlemenin, anlamanın ve anlatmanın da sanata dahil olduğunu öğretmişti.
Bu filmlerden ikisi “Serçelerin Şarkısı” ve “Kirazın Tadı” gibi İran filmleriydi. Bu iki film de o dönemde beni derinden sarsmış üzerine saatlerce düşündürmüştü. O zamandan beri önüme bir İran filmi çıksa aynı heyecanı yaşayacak mıyım diye düşünürüm.

Yine bu altyapı ve duygularla izlemeye başladım “Bir Ayrılık” filmini.
Simin ve Nader isimli evli bir çiftin mahkeme salonunda hâkim karşısında tartışmalarıyla başladı “Bir Ayrılık”. Simin, kocasının onunla yurt dışına gelmesi için şikâyet halinde. Naderse hasta babasını bırakamayacağını anlatırken aralarında geçen tartışma daha ilk dakikadan mutsuz bir evlilik üzerine düşündürmeye başladı. Özellikle Simin’in Nader’in babası için söylediği “Babası Alzheimer hastası oğlunu bile tanımıyor hâkim bey” sözleri Nader’in “Bunun ne önemi var ben onun benim babam olduğunu biliyorum” cevabı gerçekten bir ok gibi insanın içine işleyen ve evlilikte bireyselliğin vicdani rahatsızlığını seyirciye taşıyan ilk sahneydi.
Evi terk etmek için daha fazla beklemeye niyeti olmayan Simin, kızı Termeh’i kendisiyle gelmeye ikna edemeyince tek başına eşyalarını alarak anne ve babasının evine gider. Çocuklarının velayeti konusunda ikileme düşen bu çift ne bir araya gelebilir ne de tam anlamıyla ayrılabilir. Nader için yeni bir sürecin ilk adımı babasına bakması için bir bakıcı kadınla anlaşmak olur. Daha bakıcının ilk gününde Alzheimer babanın altına kaçırmasıyla zor bir zaman dilimi geçiren bakıcı telefondan fetva alarak yaşlı adamın altını temizlemenin caiz olup olmadığını sorar ve akşama işi bırakmaya karar verir. Fakat paraya ihtiyacı olması ve kocasının çalışamayacak durumda olması onu tekrar işe getirir ama bu durum daha fazla soruna yol açacaktır.
Film, ilk andan itibaren aile kavramının yaşayabileceği zorluklar üzerine bir konuyla seyirciyi empati yaptırmaya yoğunlaştırdı. Yine bir İran filmi gerçek hayattan, aile yaşamından bir konu seçmişti. Hayat zaten bir imtihanken, aile kavramı üzerinden bu imtihanlarla karşılaşmak bir taraftan herkesin başına gelebilecek bir durumken diğer yandan en yakınlarıyla imtihan olmanın zorluğu da güçlü bir anlatımla işleniyor Bir Ayrılık’ta.
Nader kızıyla eve döndüğü bir gün evde bakıcının olmadığını ve babasının ölmek üzere olduğunu görünce korkudan ne yapacağını şaşırır. Babasının nefes almaya başlamasıyla rahatlayan Nader odada sakladığı paranın kaybolduğunu görünce daha da sinirlenir. Bakıcının eve dönmesi ile aralarında büyük bir tartışma geçer. Bakıcı asla parayı almadığını söylerken Nader onu evden dışarı doğru çıkması için itekler. Merdivenlerde yere düşen bakıcı evden uzaklaşır. Bu gelişmenin ardından büyüyen ve bambaşka bir hal alan olaylar zinciri bir anda işleri bambaşka noktaya getirir.
Nader’in babasını yıkadığı sahne, filmin en dramatik sahnesiydi diyebiliriz. Lifle kolunu temizlerken kafasını babasının omzuna yaslayarak ağlamaya başlaması ve onun çaresizliği beni derinden sarstı. Sahi şu söz tamda bu film sahnesi için söylenmiş gibiydi. “Babalar çocuklarını yıkarken gülüşürler, evlatlar babalarını yıkarken ağlarlar.” Filmin başından bu yana güçlü bir duruş sergilemeye çalışan Nader’in bu gözyaşları içinde birikenlerdi.
Nader kızı Termeh’i annesi Simin’e bırakmaya gittiğinde evlerine gelen hizmetçinin hastanede, kötü durumda olduğunu öğrenir. Simin alelacele hastaneye giderler, orada hizmetçinin hamile olduğunu ve düşük yapıp ameliyata alındığını öğrenirler. Hastane koridorunda Nader hizmetçinin kocasıyla karşılaşınca arbede yaşanır.
Küçük bir olayın cinayetle suçlanma noktasına gelmesi seyirciyi de geren bir durumdu. Tüm bunlar seyircinin kafasında zaten kötü giden bir sürecin ardından daha da kötü ne olabilir ki sorusuna tokat gibi cevap niteliğinde olaylardı. Ne kadar senaryo olsa da bir gecede insanın başına çok büyük felaketler gelebileceğinin sayısız örneğine şahit olmuşuzdur.
Bir Ayrılık filminin nerdeyse son yarısı adliye koridorlarında geçiyor. Her an bir şahit ve kefaret için yeni arayışlar var. Zaten anne babasının ayrılmasıyla dağılmış durumda olan Termeh bu olayların ortasında savrulur. Termeh evden giden annesine de kızgın, ona gitme demeyen babasına da. Olgun bir şekilde ikisine de neden böyle yaptıklarını sorup onları barıştırmaya çalışıyor.
Bir Ayrılık başladığı gibi mahkeme salonunda sona eriyor. Artık bir araya gelemeyeceklerine ve yaşananların telafi edilemeyeceğine karar veren Simin ve Nader çifti boşanır. Hâkim Termeh’i mahkeme salonuna çağırarak ona sorar: “Annenle mi kalmak istersin babanla mı?” bu soruya cevabı alamadan film sona erdi. Filmin sonunda hikâyenin net bir karara bağlanmaması, izleyicide tartışılan bir etki bıraktığını söyleyebiliriz. Acaba babasından sadece kal demesini beklediği annesi mi seçti yoksa onu bırakıp gittiği için hep yanında kaldığı babasını mı? İkisini de seçmeme ihtimali seyircinin aklına gelen ilk ihtimal olabilir. Bu bölümü tamamen seyircinin duygu dünyasına bırakmıştı yönetmen.
Sonuç olarak “Bir Ayrılık”; çok düşük bir bütçeyle çekildiği halde izleyiciyi baştan sona merak içinde bırakan ve büyük ses getiren bir yapım olduğunu söyleyebiliriz. Filmde şu karakter iyi, ya da şu karakter kötü dediğimiz bir karakter yok. Kimin haklı kimin haksız olduğu, kime inanmamız gerektiği sürekli değişkenlik gösteriyor. Her karakter kendi çaresizliği ile hareket ediyor. Bu durum seyirciyi sürekli ikilemde bırakıyor. Filmde her bir karakterin yerine kendinizi rahatlıkla koyabiliyor ve hangi karaktere girerseniz girin onun açısından ne kadar zor bir durumun içinde olduğunuzu hissediyorsunuz.
Film adalet ve vicdan kavramları üzerine seyirciye güzel sorular sorduruyor. Bir taraftan dindar bir kadın sırf kocasından çekindiğinden dolayı iftiraya kadar gidebilecek bir duruma sebebiyet verebileceğini izlerken diğer taraftan bir babanın kızına özgüven verebilmek için kurduğu iletişimin kızına nasıl bir farkındalık kazandırdığını seyrediyoruz.
Oyuncu performansları da yapmacıklıktan uzak ve her bir karakterin sürükleyici oyunculuğu takdire şayan.




