Trump’ın Yenilgisi Ve Amerikan Sisteminin Sınavı -I
- Tarih:
Sandık Başkanı Ne Kadar Sınırlayabilir?
Bu seçimi basitçe bir Demokrat zaferi olarak okumuyorum. Bana göre 3 Kasım’da Amerikan seçmeni bir partiyi ödüllendirmekten çok, bir savaşı, o savaşın ekonomik faturasını ve kendisine verilen bazı sözlerin tutulmamasını cezalandırdı.
Ağustos ayında bu sütunda “Amerika’da savaşa kim karar verir?” diye sormuştum. O günkü cevabım karamsardı: Kongre tartışıyor, başkan karar veriyordu. Bugün o cevaba bir ek yapmak gerekiyor. Kongre’nin aylar boyunca oluşturamadığı siyasi baskıyı sonunda seçmen oluşturdu.
Ama buna fazla sevinmek için erken. İki yılda bir sandıkta verilen tepki, bir cumhuriyet için yeterli denetim mekanizması değildir. Kongre’nin aylar boyunca yapamadığını seçmenin ara seçimde yapması, sistemin kusursuz çalıştığını değil, denetimin ne kadar geciktiğini de gösteriyor.
Bu seçimden benim çıkardığım üç temel sonuç var: Trump sonucu kabul etti ama mesajı tam olarak almış görünmüyor. Vance’in özeleştirisi aynı zamanda 2028 hesabı taşıyor. Demokratlar ise önemli bir seçim kazandılar ama henüz kalıcı bir siyasi çoğunluk kurduklarını göstermediler.
Bu ilk yazıda daha temel bir soruya bakmak istiyorum: Kongre’yi kaybetmiş bir Amerikan başkanı gerçekten ne kadar güç kaybeder?
Bu Bir Dalga Değil, Bir Hüküm
Rakamlar gerçekten çarpıcı. Demokratlar Senato’da en az 54 sandalyeye ulaştı ve Cumhuriyetçilerden yedi sandalye aldı. Teksas, Kansas ve Güney Carolina gibi yıllardır Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu eyaletlerde Demokrat senatörler seçildi. Temsilciler Meclisi’nde de 40’tan fazla Cumhuriyetçi bölge Demokratlara geçti.
Buna yalnız “mavi dalga” demek bana eksik geliyor. Dalga kıyıya vurur ve çekilir. Teksas ve Kansas gibi eyaletleri kaybeden bir Cumhuriyetçi Parti ise geçici bir seçim salınımından daha ciddi bir seçmen tepkisiyle karşı karşıyadır.
Bu tepkinin merkezinde savaş ile ekonomi arasında yapay bir ayrım yapmak da doğru değil. Seçmenin önemli bir bölümü İran savaşını ve İsrail’le ilişkileri oy tercihinde temel etkenlerden biri olarak gördü. Aynı zamanda hayat pahalılığı, benzin ve gıda fiyatları seçim boyunca gündemin en önemli meseleleriydi.
Washington’da şimdi “Cumhuriyetçileri savaş mı kaybettirdi, ekonomi mi?” tartışması yapılıyor. Bana göre seçmenin hayatında bu ikisi birbirinden bu kadar kolay ayrılmıyor. Kısa süreceği düşünülen bir savaş aylarca devam ettiğinde, Hürmüz’deki kriz petrol fiyatına, petrol fiyatı nakliyeye, nakliye de market rafına yansıyor. Seçmen için savaş ve pahalılık iki ayrı mesele değil, aynı faturanın iki kalemiydi.
Altını kalın harflerle çizmemiz gereken bir mesele daha var. Trump hareketi iktidara gelirken “sonsuz savaşlara” karşı çıkmayı, Amerikan kaynaklarını ülke içine yöneltmeyi ve dış politikada “America First” çizgisine dönmeyi vaat etmişti. Bu nedenle tepkinin yalnız ekonomik değil, siyasi bir boyutu da bulunuyor. Seçmen yalnız faturayı değil, tutulmadığını düşündüğü bir sözü de cezalandırdı.
2024’te Trump’ın başarısında önemli rol oynayan Latino seçmenin bir bölümünün Demokratlara geri dönmesi de aynı hikâyenin parçası. Ekonomide beklediğini bulamayan ve göç uygulamalarının tahmin ettiğinden daha sert olduğunu düşünen seçmenlerin bir kısmı iki yıl sonra farklı bir tercih yaptı. Seçim sonrası araştırmalarda seçmenlerin yüzde 58’i yönetimin göç politikalarında “fazla ileri gittiğini” söyledi.
Trump Sonucu Kabul Etti, Mesajı Değil
Başkan Trump seçimden sonraki ilk kapsamlı röportajlarından birini CBS’in 60 Minutes programında Ross Douthat’a verdi. Seçim sonucunu inkâr etmedi. Hatta savaşın, yükselen benzin fiyatlarının ve İsrail’e yönelik tepkinin Cumhuriyetçilere zarar verdiğini kabul etti.
Fakat yenilginin temel açıklamalarından biri yine kendisiydi: Trump’a göre en önemli problemlerden biri kendisinin oy pusulasında bulunmamasıydı. Ekonomi konusunda ise “bad messaging”, yani kötü mesaj verme probleminden söz etti.
Burada önemli bir fark var. Yenilgiyi esas olarak bir mesaj problemi olarak görmek, politikaların kendisinden çok onların seçmene anlatılma biçimini sorunlu görmek anlamına geliyor.
Üstelik bu seçimi bir anlamda Trump referandumuna dönüştüren de Trump’ın kendisiydi. Pek çok adayı destekledi, seçim kampanyalarına katıldı ve Cumhuriyetçi Parti’yi uzun süredir kendi siyasi hareketi etrafında biçimlendirdi.
Röportajda daha yumuşak cümleler de vardı. Göç uygulamalarının bazı durumlarda “fazla sert” olmuş olabileceğini söyledi ve Demokratlarla göç konusunda çalışmaya açık olduğunu ifade etti.
Söz Yumuşadı, Kadro Sertleşti
İlk bakışta bu açıklamalar, seçim sonuçlarından sonra Beyaz Saray’ın daha pragmatik bir çizgiye yönelebileceği izlenimini veriyordu. Fakat bir yönetimin yönünü yalnız başkanın röportajlarda kullandığı kelimeler değil, yetki verdiği isimler de gösterir.
Trump, seçimlerden yalnız birkaç gün sonra Stephen Miller’ı yeni Beyaz Saray Özel Kalem Müdürü olarak atadı; Miller 9 Kasım 2026 itibarıyla Susie Wiles’ın yerine göreve başladı. Miller, Trump’ın sınır, göç ve iç güvenlik politikalarının en etkili mimarlarından biri olarak uzun süredir yönetimin sert çizgisini temsil eden isimlerden biri.
Bu atama bu nedenle yalnız personel değişikliği değildir. Seçmen göç uygulamalarının sertliğine ve savaşın ekonomik maliyetine tepki gösterirken, Beyaz Saray’ın en güçlü idari makamlarından birinin Stephen Miller’a verilmesi yönetimin temel reflekslerinde köklü bir değişiklik yaşanmadığını düşündürüyor.
Trump’ın seçim sonrası daha uzlaşmacı ifadelerini bu yüzden tek başına bir politika değişikliği olarak okumakta acele etmemek gerekir. Söylemde bazı geri adımlar ve daha yumuşak ifadeler görülse de, kadro tercihi Beyaz Saray’ın özellikle göç, yürütme yetkisi ve iç politika alanlarında daha çatışmacı bir çizgiyi sürdürebileceğine işaret ediyor.
Trump’ı Görevden Almak Mümkün mü?
Demokratların her iki kanadı kazanmasından sonra özellikle sosyal medyada başka bir beklenti oluşmaya başladı: “Şimdi Trump impeachment yoluyla görevden alınabilir mi?”
Burada Amerikan anayasa hukukunda sık yapılan bir kavram hatasını düzeltmek gerekiyor.
Türkçeye genellikle “azil” olarak çevrilen impeachment, başkanın görevden çıkarılması değildir. Temsilciler Meclisi’nin basit çoğunlukla kabul ettiği impeachment maddeleri, başkana karşı anayasal anlamda resmî suçlama niteliğindedir. Bundan sonra yargılama yetkisi Senato’ya geçer. Başkanın gerçekten görevden çıkarılabilmesi için Senato’da hazır bulunan üyelerin üçte ikisinin mahkûmiyet yönünde oy kullanması gerekir.
Amerikan tarihinde Andrew Johnson, Bill Clinton ve Donald Trump Temsilciler Meclisi tarafından impeachment’a uğradılar; Trump bunu iki kez yaşadı. Fakat hiçbir Amerikan başkanı Senato tarafından mahkûm edilerek görevden çıkarılmadı. Richard Nixon ise Temsilciler Meclisi’ndeki süreç tamamlanmadan önce istifa etti.
Dolayısıyla Demokratların Temsilciler Meclisi’ni kazanmış olması Trump’ın görevden alınabileceği anlamına gelmiyor. Demokratlar yeterli Meclis çoğunluğuyla yeni impeachment maddeleri kabul edebilirler. Fakat Senato’da Cumhuriyetçilerden ciddi sayıda destek gelmeden gerekli üçte iki çoğunluğa ulaşmaları mümkün değil.
Bu nedenle Trump’ın görevden çıkarılması anayasal olarak mümkün olsa da mevcut siyasi aritmetik içerisinde oldukça uzak bir ihtimaldir.
Demokratların enerjisini iki yıl boyunca yalnız impeachment tartışmasına harcaması da bence yanlış olur. Seçmen onlara yalnız Trump’ı cezalandırmaları için değil, savaşı, hayat pahalılığını ve yönetim üzerindeki denetimsizliği sınırlamaları için yetki verdi.
Peki Trump Artık Bir “Lame Duck” mı?
Seçim sonrasında kullanılan başka bir ifade de “lame duck president”. Bu kavramı da dikkatli kullanmak gerekiyor.
Dar ve klasik anlamıyla “lame duck”, bir seçimin ardından görevden ayrılacağı belli olduğu hâlde halefinin göreve başlayacağı tarihe kadar makamında kalan siyasetçiyi ifade eder. Amerikan başkanlık sisteminde bunun en açık örneği, Kasım seçimlerini kaybeden veya yarışmayan bir başkanın 20 Ocak’taki görev devrine kadar görevde kalmasıdır.
Daha geniş siyasi kullanımda ise yeniden seçilme imkânı bulunmayan ikinci dönem başkanları için de “lame duck” tabiri kullanılabilir. Fakat Kongre’nin bir veya iki kanadını kaybetmek tek başına başkanı anayasal anlamda etkisiz hâle getirmez.
Bu ayrım özellikle Trump açısından önemli.
Trump’ın artık Kongre’den istediği her yasayı geçirmesi mümkün olmayacak. Demokratların kontrolündeki Kongre bütçe, soruşturma, tanık ve belge çağırma yetkisi, atamalar üzerindeki denetim ve yasama yoluyla Beyaz Saray’ın hareket alanını ciddi biçimde daraltabilir.
Ama bundan “başkan güçsüz kaldı” sonucu çıkmaz.
Amerikan başkanı Kongre desteği olmadan da geniş yetkilere sahiptir. Yürütme emirleri verebilir, mevcut kanunların uygulanmasında idareye yön verebilir, dış politikada ve başkomutanlık alanında önemli inisiyatif kullanabilir, veto yetkisini devreye sokabilir ve federal suçlarda geniş af yetkisine sahiptir.
Bu nedenle seçimden sonra ortaya çıkan tabloyu “Trump artık lame duck, yapabileceği fazla bir şey kalmadı” şeklinde okumak ciddi hata olur.
Hatta asıl mesele belki de burada başlıyor. Yasama alanı daralan ve artık yeniden seçilmek zorunda olmayan bir başkan, siyasi enerjisini Kongre’den yasa geçirmek yerine yürütme yetkilerini daha yoğun kullanmaya yöneltebilir. Sandık Trump’ın hareket alanını daralttı; fakat başkanlığın anayasal gücünü ortadan kaldırmadı.
Serinin ikinci yazısında bu gücün en geniş hissedileceği alana, yani dış politikaya bakacağım. İran savaşı, İsrail’le ilişkiler, JD Vance’in 2028 hesabı ve yeni Demokrat Kongre’nin Trump’ı ne ölçüde sınırlayabileceği üzerinden, önümüzdeki iki yılın Amerikan siyaseti ve dış politikası açısından nasıl şekillenebileceğine dair değerlendirmelerimi paylaşacağım.




