Pasifik Isınınca Ekmek Pahalanır mı?
- Tarih:
Ekim ayında yapılan bir basın toplantısı, bu kışın en çok konuşulan hava olayının adını koydu. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) Genel Sekreteri Celeste Saulo, Pasifik Okyanusu’nun tropikal kesiminde deniz suyu sıcaklığının Kasım-Ocak döneminde normalin 3,8 derece üzerine çıkabileceğini açıkladı. Kurumun kayıtlarındaki en güçlü El Niño’lar 3 derece civarında kalmıştı. Saulo’ya göre bu olay, “son kırk yıldır kullandığımız izleme grafiklerinin tam anlamıyla dışına çıkıyor” (The Weather Channel, 2026).
Birleşmiş Milletler’in insani yardım sorumlusu Tom Fletcher ise daha sert konuştu ve gelen El Niño’yu bir “yıkım topu”na benzetti. Ona göre 50 milyona kadar insan daha açlıkla yüz yüze gelebilir.
Türkiye’de de son haftalarda en çok sorulan soru bu oldu: “Süper El Niño” bize de gelecek mi? Ama bence asıl soru başka. El Niño buraya yağmur ya da kuraklık olarak gelmese bile, fiyat olarak gelebilir.
Noel’de Gelen Çocuk
El Niño, İspanyolca “çocuk” demek. Adını Peru’lu balıkçılar koymuş. Birkaç yılda bir, Noel’e yakın günlerde kıyılarındaki suların ısındığını, balığın azaldığını fark etmişler ve bu ısınmaya, Noel’de doğan çocuğa atfen El Niño demişler.
Bugün olanı biraz daha iyi biliyoruz. Normalde Pasifik’in batısında, Endonezya ve Avustralya açıklarında biriken ılık su, El Niño yıllarında doğuya, Güney Amerika kıyılarına doğru kayıyor. Okyanusun ısısı yer değiştirince, dünyanın yağış düzeni de değişiyor. Bir yerde yağmur bulutları kayboluyor, başka bir yerde sel oluyor. Bu yıl bu kayma her zamankinden büyük. WMO’ya göre 2026, kayıtlardaki en sıcak dört yıldan biri olacak ve El Niño hava olaylarını büyüten bir “risk çarpanı” gibi çalışıyor (Newsweek, 2026).
Kimine Kuraklık, Kimine Sel
El Niño’nun etkisi her yerde aynı değil. Uzmanların tahminleri olasılık bildiriyor, kesinlik değil. Ama tablonun ana hatları belli.
Afrika’nın güneyinde, Zimbabve’den Mozambik’e, Malavi’den Zambiya’ya kadar uzanan bölge, mısırın tam ekildiği dönemde normalden az yağış bekliyor. Orta Amerika’da Honduras, Nikaragua ve Guatemala’nın bazı bölgelerinde yağışın normalin altında kalma ihtimali yüzde 70’in üzerinde. Tayland ve Kamboçya’da kuraklık şimdiden çeltiği vuruyor, Pakistan’da yaz yağışları çok zayıf geçti (Welthungerhilfe, 2026). Doğu Afrika’da ise tersine, sel ve heyelan riski yükseliyor.
Dünya tahıl ve yağ piyasasına doğrudan dokunan tahminler de var. S&P Global’in Ekim analizine göre Avustralya’nın buğday rekoltesi 28 milyon tondan 22 milyon tona inebilir. Brezilya’nın soya tahmini 6 milyon ton aşağı çekildi. Endonezya ve Malezya’da palmiye yağında toplam 8 milyon tonu aşan bir kayıp riski konuşuluyor (S&P Global, 2026).
Geçmiş El Niño’lar Ne Bıraktı?
El Niño’nun maliyetini tahmin etmek için geçmişe bakmak yeterli. WMO’nun aktardığına göre 2015-16 El Niño’su, sonraki üç yılda dünya ekonomisine yaklaşık 4 trilyon dolarlık üretim kaybına mal oldu (Newsweek, 2026).
Bir önceki El Niño, 2023-24’te geldi ve etkisi doğrudan market rafına yansıdı. Musonların zayıflama ihtimali karşısında Hindistan 2023’te pirinç ihracatını kısıtladı ve dünya pirinç fiyatları on beş yılın zirvesine çıktı. Batı Afrika’daki kötü hava, kakao fiyatlarını 2024’te tarihî zirveye taşıdı. Çikolatanın neden bu kadar pahalandığını soranların cevabının bir kısmı, Pasifik’teki bu ısınmadaydı.
Buradan çıkan ders şu: El Niño’nun fiyata etkisi gecikmeli geliyor ve çoğu zaman bir domino gibi ilerliyor. Önce bir ülkede hasat düşüyor, sonra o ülke kendi halkını korumak için ihracatı kısıyor, en son da başka ülkelerin sofrasında fiyat artıyor.

49 Milyon Kişi
Dünya Gıda Programı (WFP), COP31’in ilk gününde Antalya’da kendi hesabını açıkladı: Bu El Niño, 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliğine itebilir. Örgüte göre etkiler ekim, hasat ve gıda fiyatları üzerinden 2028’in başına kadar sürebilir (WFP, 2026). Afrika Kalkınma Bankası da El Niño’nun Afrika ülkelerine 10 ila 20 milyar dolara mal olabileceğini tahmin ediyor.
İşin acı tarafı şu: Bu felaketin geleceğini aylar öncesinden biliyoruz. Afet gelmeden harekete geçmek, yani tohumu, yemi, nakdi kuraklık başlamadan çiftçiye ulaştırmak mümkün. Ama WFP’ye göre bu tür önceden planlanmış finansman, dünyadaki insani yardım fonlarının yüzde 2’sinden bile az (WFP, 2026). Dünya hâlâ yangın çıktıktan sonra itfaiye çağırmayı tercih ediyor.
Aynı Anda İki Fırtına
El Niño bu yıl yalnız gelmiyor. İran savaşıyla kapanan Hürmüz Boğazı krizi hâlâ sürüyor ve gübreyle mazotu pahalandırmaya devam ediyor. S&P Global’in uyarısı da tam bu ikisinin üst üste binmesiyle ilgili: Girdi maliyetlerindeki sıkışma ile büyük üretim bölgelerindeki kötü hava aynı anda gelirse, 2027’de bir gıda krizi ihtimali ciddi biçimde artıyor (S&P Global, 2026). Bir yanda az gübreyle ekilen tarla, öbür yanda yağmuru gelmeyen gökyüzü.
İlk işaretler şimdiden görünüyor. FAO Gıda Fiyat Endeksi’nde şeker fiyatları bir yılda yüzde 28,8 arttı. Soya yağı 2022 sonundan bu yana en yüksek seviyede (FAO, 2026). Genel endeks şimdilik sakin, ama asıl hasat kayıpları henüz terazide değil.

Türkiye Bu Hikâyenin Neresinde?
El Niño’nun Türkiye’ye doğrudan etkisi konusunda dürüst olmak gerekiyor: Kesin bir şey söylemek zor. Okyanusun bu ısınması bizden binlerce kilometre uzakta oluyor ve etkisi Akdeniz’in kendi hava sistemleri, Kuzey Atlantik’teki basınç dengeleri gibi pek çok değişkene bağlı. Uzmanların daha emin olduğu tek şey sıcaklık. Normalin üzerinde bir kış ve düzensiz yağış, yani uzayan sıcak dönemler ve kısa sürede düşen şiddetli yağmurlar bekleniyor. Bu da daha fazla buharlaşma, daha fazla sulama ihtiyacı ve kışlık ürünlerde kayan bir takvim demek.
Bizi asıl etkileyecek olan fiyatlar. Bitkisel yağda, yağlı tohumda, hayvan yemi için soyada dışarıya bağımlıyız. Dünya piyasasında yağ ve yem pahalanırsa, bu bizde et, süt ve unlu mamul fiyatlarına yansır. Döviz kuru da bu etkiyi büyütür.
Ama bu kez elimizde bir koz var. Ekim 2025 ile Temmuz 2026 arasında yağışlar normalin yaklaşık yüzde 30 üzerinde gerçekleşti ve 2026, Türkiye tarımı için rekor bir hasat yılı oldu. TÜİK’in ikinci tahminine göre buğday üretimi yüzde 38 artışla 24,75 milyon tona çıktı. Dünya 2027’de tahıl sıkıntısı konuşurken ambarlarımız dolu.
Peki bu kozu doğru kullanıyor muyuz? Bugün aynı çiftçi bolluk yüzünden ürününü maliyetinin altında satıyor. Ya dünya fiyatları 2027’de gerçekten yükselirse? O artıştan bugün ürününü ucuza elden çıkaran üretici mi kazanacak, yoksa bugün ucuza alıp depoya koyan tüccar mı? Lisanslı depoların, üreticinin ürününü bekletebilmesini sağlayan ürün senetlerinin, akıllıca planlanmış bir stok ve ihracat politikasının önemi tam da böyle zamanlarda ortaya çıkıyor.

Okyanusu Durduramayız, Ama…
El Niño’yu durduramayız. Ama hazırlanabiliriz. Sıcak bir kışa karşı barajları ve sulama suyunu bugünden planlamak, kuraklığa dayanıklı tohum çeşitlerini yaygınlaştırmak, tarım sigortasını çiftçinin gerçekten ulaşabileceği bir araç hâline getirmek mümkün. Dünyaya bakınca da Türkiye’nin bir rolü var: dünyanın en büyük un ihracatçılarından biri olarak, kıtlık çeken bölgelere güvenilir bir tedarikçi olabiliriz.
Pasifik ısınınca ekmek pahalanır mı? Muhtemelen bir yerlerde pahalanacak. Bizim sofrada ne olacağı ise biraz da bugün vereceğimiz kararlara bağlı.
Kaynaklar
FAO (2026). FAO Food Price Index edges down in October amid subdued demand. 6 Kasım 2026.
Newsweek (2026). El Niño to push 2026 among hottest years on record: UN. 9 Kasım 2026.
S&P Global Commodity Insights (2026). Out of Hormuz energy shocks, the ingredients for a global food crisis. 19 Ekim 2026.
The Weather Channel (2026). El Niño 2026 winter forecast: WMO warns of record strength. 22 Ekim 2026.
Welthungerhilfe (2026). Strengthening 2026 El Niño: Potential Implications. Bilgi notu, Ekim 2026.
WFP (2026). At COP31, World Food Programme urges use of innovative finance to prevent climate shocks from becoming hunger emergencies. 9 Kasım 2026.




