Trump’ın Yenilgisi Ve Amerikan Sisteminin Sınavı II
- Tarih:
İlk yazıda 3 Kasım ara seçimlerinin Trump yönetimine ciddi bir siyasi darbe vurduğunu, fakat bunun başkanın anayasal gücünü ortadan kaldırmadığını anlatmaya çalıştım.
Trump artık istediği yasayı Kongre’den kolaylıkla geçirebilecek bir başkan değil. Ocak ayında göreve başlayacak Demokrat çoğunluk bütçe, soruşturma, atamalar ve yasama üzerinden Beyaz Saray’ın hareket alanını önemli ölçüde daraltabilecek. Senato’daki yeni çoğunluk özellikle yargı ve üst düzey atamalar konusunda başkanın karşısına ciddi bir engel çıkarabilecek.
Fakat Amerikan sisteminin ilginç tarafı da burada başlıyor. Bir başkan Kongre’de güç kaybederken başkanlığın bütün yetkilerini kaybetmiyor. Özellikle dış politika ve ulusal güvenlik alanlarında Beyaz Saray hâlâ çok geniş bir hareket alanına sahip.
Bu nedenle serinin ikinci yazısında asıl olarak bu alana bakmak istiyorum. İran savaşı, İsrail’le ilişkiler, JD Vance’in giderek belirginleşen 2028 pozisyonu ve Demokrat Kongre’nin Trump’ı ne ölçüde sınırlayabileceği üzerinden önümüzdeki iki yılın Amerikan siyaseti ve dış politikası açısından nasıl şekillenebileceğini anlamaya çalışacağım.
En Geniş Hareket Alanı Hâlâ Dış Politika
Ara seçim sonucunun yarattığı en büyük yanılgılardan biri, Trump’ın bundan sonra dış politikada da Kongre tarafından kolaylıkla frenlenebileceği düşüncesi olabilir.
Amerikan Anayasası savaş ilanı, ödenekler ve uluslararası ticaret gibi önemli yetkileri Kongre’ye verir. Buna karşılık başkan başkomutandır, diplomatik ilişkilerin yürütülmesinde merkezi konumdadır ve Amerikan askerî gücünün kısa vadeli kullanımında tarihsel olarak geniş bir hareket alanına sahiptir. İran savaşı bunun en açık örneği oldu.
Trump, seçimden sonra savaşın Cumhuriyetçilere siyasi zarar verdiğini kabul etti. 60 Minutes röportajında Vance’in savaşın seçim yenilgisinde önemli rol oynadığı yönündeki değerlendirmesine “katılmıyorum” demedi. Fakat aynı röportajda İran’a saldırma kararını yeniden vermesi gerekse yine vereceğini açıkça söyledi.

İşte önümüzdeki iki yılın Trump dış politikasındaki temel çelişkilerinden biri burada olabilir: Başkan savaşın siyasi maliyetini kabul ediyor, fakat savaşı başlatan stratejik tercihten vazgeçmiş görünmüyor.
9 Kasım’da Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Kuveyt’in diplomatik girişimlerinin ardından yeni Amerikan saldırılarını şimdilik durduracağını açıkladı. Buna rağmen Hürmüz’deki Amerikan deniz ablukası devam ediyor ve Amerikan kuvvetleri yeni operasyon ihtimaline karşı hazır tutuluyor. Bu nedenle mevcut durumu barıştan çok bir mola olarak görmek daha doğru.
Önümüzdeki aylarda Trump’ın karşısındaki soru yalnız İran’la ne yapacağı olmayacak. Daha zor soru şu olacak: Seçmenin savaşa verdiği tepki ile kendi dış politika anlayışı arasında nasıl bir denge kuracak?
İran: Savaşın Bitmesi ile Savaşın Durması Aynı Şey Değil
Vance’in seçimden hemen sonra yaptığı açıklama bu açıdan son derece önemliydi. Başkan Yardımcısı, Cumhuriyetçilerin kaybının temel nedenlerinden birinin İran savaşı olduğunu söyledi ve Trump–Vance ikilisine 2024’te oy veren bazı seçmenlerin 2026’da Demokratlara geçtiğini açıkça kabul etti.
Bu açıklamanın ardından Trump saldırıları durdurdu. Fakat bundan Trump yönetiminin İran politikasının değiştiği sonucunu çıkarmak için henüz erken. Abluka devam ediyor; Washington ile Tahran arasında kalıcı bir anlaşma yok ve Trump İran’a saldırma kararının tarihsel olarak doğru olduğuna inanmaya devam ettiğini söylüyor. Nitekim seçim sonrası röportajında İran’ın nükleer silah elde etmesini engellemek için aynı kararı yeniden vereceğini belirtti.
Bu nedenle önümüzdeki iki yılda İran politikasında tam bir geri çekilmeden çok, askerî baskı ile diplomatik pazarlığın yan yana yürüdüğü daha dalgalı bir dönem görmemiz şaşırtıcı olmaz.
Yeni Demokrat Kongre’nin ilk büyük dış politika sınavlarından biri de burada başlayacak. Trump yeniden geniş çaplı askerî operasyonlara yönelirse, Kongre gerçekten savaş yetkilerini ve bütçe gücünü kullanacak mı? Çünkü Kongre’nin gücü yalnız başkana “savaşı durdur” diyen kararlar çıkarmaktan ibaret değil. Başkan bu kararları veto edebilir. Asıl önemli araç, savaşın sürdürülebilmesi için gereken paranın kontrolüdür.
Amerikan sisteminde bazen en güçlü dış politika cümlesi bir konuşma değil, bir ödenek maddesidir.
İsrail Artık Yalnız Dış Politika Meselesi Değil
İran savaşından sonra Amerikan siyasetindeki en dikkat çekici değişimlerden biri İsrail konusunda yaşanıyor. Trump seçim sonrası 60 Minutes röportajında Cumhuriyetçilerin neden kaybettiğini tartışırken yalnız İran savaşından ve benzin fiyatlarından söz etmedi. Vance’in İsrail’le ilişkiye dair eleştirisine de itiraz etmedi. Vance ise Cumhuriyetçilerin kaybettikleri seçmenleri geri kazanabilmeleri için açık biçimde “İsrail’le ilişkimizi değiştirmeliyiz” dedi.
Bu cümlenin Amerikan sağı açısından önemi küçümsenmemeli. Çünkü birkaç yıl öncesine kadar Cumhuriyetçi Parti içerisinde İsrail’le ilişkinin kendisini seçim yenilgisinin sebeplerinden biri olarak göstermek çok daha marjinal bir pozisyondu. Bugün ise bu tartışma başkan yardımcısı seviyesinde yapılıyor.
Bunun arkasında yalnız Gazze yok. Gazze’deki sivil kayıplar, yerleşim politikaları ve uzun süredir devam eden çatışmalar Amerikan kamuoyunda zaten bir değişim yaratmıştı. İran savaşı ise İsrail tartışmasına yeni ve daha doğrudan bir soru ekledi: Bu ilişkinin Amerika’ya maliyeti nedir?
Haziran ayında Quinnipiac’ın yaptığı araştırmada kayıtlı seçmenlerin yüzde 48’i ABD’nin İsrail’e “fazla destek” verdiğini söyledi. Bu, Quinnipiac’ın 2017’den beri bu soruda ölçtüğü en yüksek oran. Demokratlarda bu oran yüzde 66, bağımsızlarda yüzde 55’ti; Cumhuriyetçilerde ise yüzde 20 seviyesindeydi.
Buradaki değişimi “Amerika İsrail karşıtı oluyor” şeklinde okumak yanlış olur. İsrail’e yönelik genel sempati ile Washington’ın İsrail hükümetine ne kadar askerî, diplomatik ve mali destek vermesi gerektiği aynı soru değil.
Bence değişen tam da bu ayrım. Amerikan seçmeninin giderek daha büyük bir bölümü İsrail’in varlığını veya güvenliğini tartışmaktan çok, Amerikan desteğinin sınırlarını tartışıyor.
İran savaşı bu tartışmayı daha da iç politik bir meseleye dönüştürdü. Çünkü seçmen açısından İsrail artık yalnız Ortadoğu’daki başka bir ülkeyle ilişkinin adı değil; savaş, petrol fiyatı, askerî harcama ve America First söyleminin tutarlılığıyla da ilişkilendirilen bir konu hâline geliyor.
Dolayısıyla önümüzdeki iki yılda İsrail tartışmasının hem Demokrat Parti içinde hem de Cumhuriyetçi sağ içerisinde daha görünür olmasını beklemek için güçlü nedenler var.
Bu bir kopuş anlamına gelmeyebilir. Ama eski konsensüsün artık eskisi kadar tartışmasız olmadığını gösteriyor.

Vance’in Dürüstlüğü mü, 2028 Hesabı mı?
Seçimden sonra yönetim içinde en açık özeleştiriyi yapan isim JD Vance oldu.
Vance dört başlık sıraladı: İran savaşını bitirmek, hayat pahalılığına odaklanmak, America First çizgisine dönmek ve İsrail’le ilişkiyi değiştirmek. Bu teşhisin seçim sonuçlarıyla önemli ölçüde örtüştüğü görülüyor. Fakat doğru teşhis ile siyasi sorumluluk almak aynı şey değil.
Vance bu savaşın dışında duran bir yorumcu değil. İran savaşının yürütüldüğü yönetimin başkan yardımcısı ve karar alma mekanizmasının bir parçası. Dolayısıyla açıklaması “biz yanlış yaptık” kadar, “hangi politikaların bize oy kaybettirdiğini gördüm” şeklinde de okunabilir. Bu ayrım, 2028 tartışması başladıkça daha önemli hâle gelecektir.
Vance bugün Trump yönetiminin içinde kalırken aynı zamanda MAGA tabanının savaş, İsrail ve hayat pahalılığı konularındaki rahatsızlığını seslendiren isimlerden biri hâline geliyor. Axios da Vance’in seçim sonrası çıkışını yaklaşan 2028 siyasi mücadelesi bağlamında değerlendirdi.
Üstelik 12 Kasım’da yayımlanan Reuters/Ipsos araştırması Vance’in şimdiden Cumhuriyetçi seçmenlerin 2028 için değerlendirdiği önde gelen isimlerden biri olduğunu gösteriyor. Bu elbette üç yıl sonraki yarış hakkında bir sonuç söylemez; fakat Vance’in bugünkü pozisyonunun artık yalnız başkan yardımcılığı görevi açısından okunamayacağını gösterir.
Bence Vance’in önümüzdeki iki yıldaki en zor siyasi denklemi de bu olacak: Trump’a sadakatini korurken Trump döneminin siyasi maliyeti yüksek politikalarından ne ölçüde mesafe alabilecek?
İran ve İsrail tartışmaları bu denklemin ilk örnekleri olabilir.
Demokrat Kongre Trump’ı Gerçekten Sınırlayabilir mi?
Bütün bunların sonunda yeniden asıl soruya dönüyoruz. Seçmen 3 Kasım’da Kongre’nin iki kanadını Demokratlara verdi. Demokratlar Senato’da en az 54 sandalyeye ulaştı ve Temsilciler Meclisi’nde 40’tan fazla Cumhuriyetçi bölgeyi kazandı. Bu sonuç Trump’ın yasama gündemini ciddi biçimde zorlaştıracak.
Senato, başkanın yargıç ve üst düzey yönetim adaylarını onaylamayabilir. Temsilciler Meclisi soruşturmalar açabilir, tanık ve belge çağırabilir. İki kanat birlikte bütçe ve yasama üzerinden Beyaz Saray’ın politikalarını sınırlamaya çalışabilir. Fakat burada siyasi irade ile anayasal yetki arasındaki fark yeniden ortaya çıkıyor. Kongre’nin yetkileri var. Sorun bunları kullanıp kullanmayacağı.
Demokratlar önümüzdeki iki yılı yalnız soruşturma, subpoena ve impeachment tartışmalarıyla geçirirse seçim sonucunun kendilerine verdiği mesajı eksik okumuş olabilirler. Çünkü seçmenin önemli bir bölümü yalnız Trump’ın kişiliğine değil, savaşın maliyetine, hayat pahalılığına ve yönetimin politikalarına tepki verdi.
Bu nedenle yeni Kongre’nin gerçek sınavı Trump hakkında kaç soruşturma açacağı değil, başkanın en tartışmalı politikalarını değiştirebilecek kurumsal gücü kullanıp kullanamayacağıdır. İran savaşı bunun ilk testi olabilir.
Önümüzdeki İki Yıl Nasıl Şekillenebilir?
Bütün bu gelişmeleri yan yana koyduğumda önümüzdeki iki yıl için gördüğüm temel tablo şu:
Trump daha zayıf bir yasama başkanı, fakat hâlâ güçlü bir yürütme başkanı olacak. İç politikada Demokrat Kongre nedeniyle büyük yasama paketlerini geçirmek daha zor olacak. Atamalar ve bütçe konusunda daha fazla pazarlık gerekecek. Beyaz Saray daha fazla soruşturmayla karşılaşacak. Bu durum Trump’ı kaçınılmaz olarak daha fazla yürütme yetkisine ve dış politikaya yöneltebilir.
İran konusunda seçim sonucu Trump’ın hareket alanını siyasi olarak daraltmış görünüyor; fakat başkan temel stratejik kararından vazgeçmiş değil. Bu nedenle kalıcı bir anlaşma sağlanmadığı sürece savaş ile diplomasi arasında gidip gelen dönemler yaşanabilir.
İsrail konusunda ise daha yavaş fakat daha derin bir değişim görebiliriz. Amerikan–İsrail ilişkisi iki yıl içinde ortadan kalkmayacaktır. Fakat bu ilişkinin koşulsuzluğu, askerî yardımın miktarı ve Amerika’nın Ortadoğu’daki savaşlara ne ölçüde dahil olması gerektiği artık hem Demokratlarda hem de Cumhuriyetçi sağın bir bölümünde daha açık biçimde tartışılacaktır.
Vance ise bütün bu tartışmaların tam ortasında bulunacak. Başkan yardımcısı olarak yönetimin politikalarından sorumlu olmaya devam ederken, 2028 sonrası Cumhuriyetçi Parti’nin nasıl bir dış politika izlemesi gerektiği tartışmasının da önemli aktörlerinden biri hâline geliyor. Ve belki en önemlisi, Demokratların da artık muhalefet etmenin ötesine geçmeleri gerekecek. Seçmen onlara Kongre çoğunluğunu verdi. Şimdi soru şu: Bu çoğunluk ne için kullanılacak?
Türkiye İçin Üç Not
Bu yeni dönemin Türkiye açısından da bazı sonuçları olacak.
Birincisi, Demokrat bir Kongre Ankara için otomatik olarak daha kolay bir Washington anlamına gelmez. Tam tersine daha fazla Kongre denetimi, daha fazla soruşturma ve Türkiye politikasının yalnız Beyaz Saray üzerinden yürütülemeyeceği bir dönem başlayabilir.
Önümüzdeki iki yılda Washington’da tek adres Beyaz Saray olmayacak. Ankara’nın yönetimle olduğu kadar Kongre’nin iki kanadıyla da çalışabilecek daha geniş bir diplomatik kanal kurması önem kazanacak.
İkincisi, İran’daki mevcut mola Türkiye açısından doğrudan ekonomik öneme sahip. Hürmüz yeniden ciddi bir çatışma alanına dönüşür, enerji ve taşıma maliyetleri yükselirse bunun etkileri Türkiye’de akaryakıt fiyatlarından enflasyona kadar uzanabilir.
Üçüncüsü, İsrail tartışmasının Washington’da değişmeye başlaması Türkiye tarafından dikkatle izlenmeli. Vance’in bile ABD–İsrail ilişkisini seçim yenilgisinin nedenleri arasında tartışması ve Trump’ın bu değerlendirmeye itiraz etmemesi küçümsenmemeli.
Fakat bu gelişmeler, Washington’ın İsrail politikasının kısa zamanda kökten değişeceği şeklinde okunmamalı.
Türkiye Amerikan siyasetindeki değişimi takip etmeli; fakat kendi bölgesel politikasını Washington’da gerçekleşmesini beklediği bir dönüşüme bağlamamalıdır.
Son Söz
3 Kasım seçimlerinin belki de en ilginç sonucu şu oldu: Amerikan seçmeni Trump’ın başkanlığını sona erdirmedi, fakat ikinci döneminin siyasi koşullarını değiştirdi.
Trump artık karşısında Demokrat bir Kongre, savaştan rahatsız olduğunu açıkça gösteren bir seçmen ve kendi partisinin içerisinde dış politika konusunda başlayan yeni bir tartışmayla yönetmek zorunda.
Buna karşılık başkanlığın yürütme ve dış politika yetkileri hâlâ onun elinde.Bu nedenle önümüzdeki iki yılın temel mücadelesi Trump ile Demokratlar arasındaki günlük siyasi kavgadan daha büyük olacak.
Asıl mesele, Amerikan sisteminin güçlü bir başkanı seçim sonucu ortaya çıkan yeni siyasi sınırlara ne ölçüde tabi tutabileceği olacak. İran bunun ilk sınavı. İsrail ikinci büyük tartışması.
Vance ise Cumhuriyetçi Parti içerisindeki değişimin izlenebileceği en önemli göstergelerden biri.
Ve Demokrat Kongre bütün bunların karşısında yalnız eleştiren değil, artık anayasal yetki kullanan taraf olmak zorunda. İlk yazıda söylediğim gibi, seçmen frene bastı. Fakat frenin gerçekten çalışıp çalışmadığını önümüzdeki iki yıl gösterecek.




