Picture of Fatih İsmet Yılmaz
Fatih İsmet Yılmaz

Tugay Gözüm ile “Eğitim Üzerine Yeniden Düşünmek: İnsan, Nitelik ve Gelecek”

A+ A-

Röportaj: Tugay Gözüm (Eğitimci-Yazar)

Röportajı Yapan: Fatih İsmet Yılmaz

Eğitim, yalnızca bilgi aktaran, meslek kazandıran ya da bireyi sınavlara ve hayata hazırlayan bir sistem değil; insanı bütün yönleriyle geliştiren, toplumun kültürel birikimini ve ortak değerlerini geleceğe taşıyan temel bir inşa sürecidir. Bu sürecin niteliğini belirleyen ise müfredatın içeriğinden öğretmenin yeterliğine, okul yönetiminin anlayışından eğitim politikalarının sürekliliğine kadar uzanan geniş bir düşünce ve uygulama alanıdır. Bütün bu unsurların merkezinde ise yanıtlanması gereken temel bir soru durmaktadır: Nasıl bir insan ve nasıl bir toplum yetiştirmek istiyoruz? Bu sorudan hareketle, eğitimi yalnızca mevcut sorunlar ve gündelik uygulamalar üzerinden değil, felsefi temelleri, zihniyet dünyası ve geleceğe ilişkin hedefleriyle yeniden düşünmek gerekiyor.

Eğitim üzerine düşünce ve çalışmalarıyla öne çıkan Tugay Gözüm ile gerçekleştirdiğimiz bu söyleşide; eğitimde nitelik sorununun felsefi ve zihinsel temellerinden okul yöneticiliğinin eğitim liderliği boyutuna, merkezî yönetim ile okul inisiyatifi arasındaki dengeden dijitalleşme ve yapay zekânın eğitimin geleceğine etkilerine kadar pek çok konuyu ele aldık. Eğitimin ahlaki, kültürel ve toplumsal sorumluluklarını; bilgi, değer, anlam ve hikmet arasındaki ilişkiyi, kolektif düşünce ve üretimin imkânlarını ve eğitim politikalarında kurumsal hafızanın önemini konuştuk. Söyleşimiz, bütün bu başlıkları ortak bir düşünsel zeminde buluşturarak eğitimin asıl meselesinin yalnızca ne öğretileceği değil, nasıl bir insanın ve nasıl bir geleceğin inşa edileceği olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.

F.İ.Y-Eğitim sistemini tartışırken çoğu zaman müfredatı, sınavları, akademik başarıyı ve istihdamı konuşuyoruz. Ancak bütün bu tartışmaların öncesinde cevaplanması gereken temel bir soru var: Nasıl bir insan yetiştirmek istiyoruz? Sizce bugünün eğitim sistemi nasıl bir insan ve toplum tasavvuruna dayanmalı?

T.G- Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bölümü’nden mezun oldum. Okula adım attığımız ilk günden mezun oluncaya kadar hocalarımız bize insanın biyolojik, psikolojik, sosyal ve kültürel bir varlık olduğunu sürekli hatırlattılar. Adeta bu gerçeği zihinlerimize kazıdılar. Sağlıklı bir toplum inşa etmek ve istikbale güvenle bakabilmek için insana ve topluma bir bütün olarak bakmamız gerekmektedir. “Nasıl bir birey?” sorusu, aynı zamanda “Nasıl bir toplum?” sorusudur. “Nasıl bir toplum?” sorusu da bize nasıl bir birey tasavvur edildiğini gösterir. Çünkü birey hakkında oluşan kanaat, toplumun nasıl olması gerektiğine; toplum hakkında oluşan kanaat ise nasıl bir birey yetiştirilmek istendiğine dair bize önemli ipuçları verir. Aslında bu iki soruyu birbirinden bağımsız düşünmek mümkün değildir.

Günümüzde ülke bütçelerinin büyük bir kısmı eğitimin finansmanına ayrılmaktadır.  Çünkü eğitim, toplumun hemen her alanını ve dinamiğini etkileyen temel bir olgudur. Bunun bilincinde olan ülkeler, eğitime ayrılan her türlü kaynağı bir harcama olarak değil, geleceğe yapılan önemli bir yatırım olarak değerlendirmektedir. Zira eğitim; toplumsal ve siyasal istikrardan bilimsel ve teknolojik gelişmelere, nitelikli iş gücünden kalkınmaya, asayişten adalete, mimariden kültür ve sanata kadar tüm dinamikleri doğrudan etkilemektedir. Diğer bir ifadeyle, ülkelerin geleceğe yönelik hedeflerini gerçekleştirebilmeleri, büyük ölçüde sahip oldukları beşerî sermayenin niteliğine bağlıdır.

Türk tarihinde nasıl bir birey ve nasıl bir toplum tasavvur edildiği her zaman önemli olmuştur. Bu anlayış, tarihi süreçte farklı eğitim yaklaşımlarının, yöntemlerin ve okul modellerinin ortaya çıkmasına da yön vermiştir. Millî Eğitim Bakanlığı, “Nasıl bir birey, nasıl bir toplum?” sorusu üzerinde titizlikle durmaktadır. Son dönemde hayata geçirilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli de bu arayışın önemli bir örneğidir. Kanaatimce, bu modelde tasavvur edilen bireyin ve toplumun inşası yolunda alınacak mesafe, Türkiye’nin 2053 ve 2071 vizyonlarına ulaşmasında önemli bir rol oynayacaktır.

F.İ.Y– “Nitelik Sorununun Çözümünde Eğitim Odaklı Düşünmek” başlıklı çalışmanızdan hareketle sormak isterim: Eğitimde nitelik sorununu yalnızca öğretmen, öğrenci, müfredat veya fiziki imkânlar üzerinden değerlendirmek yeterli mi? Sizce sorunun asıl kaynağı nerede aranmalı? Eğitimde nitelik sorunu aynı zamanda bir eğitim felsefesi ve zihniyet sorunu olarak değerlendirilebilir mi?

T.G-Taha Abdurrahman, Ebter İnsandan Kevser İnsana adlı eserinde her eğitim teorisinin felsefi bir inşa üzerine temellendirilmesi gerektiğini dile getirmektedir. Benzer şekilde Samiha Ayverdi de Millî Kültür Mes’eleleri ve Maarif Davamız adlı eserinde, felsefesi olmayan ve ilmî temellere dayanmayan her türlü teşebbüs ve hareketin akamete mahkûm olacağını vurgulamaktadır. Eğitim alanıyla ilgilenen daha birçok bilim insanı ve yazarın da farklı eserlerinde benzer görüşleri dile getirdiği bilinmektedir.  

Eğitim felsefesi ile müfredat arasında yakın bir ilişki söz konusudur. Eğitim felsefesinin ortaya koyduğu amaç ve hedefler, müfredat aracılığıyla öğrencilere aktarılmaktadır. Diğer bir ifadeyle, eğitim felsefesinde “Nasıl bir birey, nasıl bir toplum?” sorularına cevap aranırken, bu cevaplar doğrultusunda yetiştirilmek istenen bireyin ve inşa edilmek istenen toplumun özellikleri müfredat aracılığıyla ete kemiğe bürünmektedir. Bir önceki soruda da dile getirdiğim gibi, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin felsefi altyapısı, bireyin kişisel özelliklerinin bütüncül bir yaklaşımla geliştirilmesini ve ülkemizin eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak bir felsefi bakış açısıyla müfredatın şekillendirilmesini esas almaktadır. Lakin müfredat ne kadar iyi hazırlanırsa hazırlansın, asıl belirleyici olan, onun okul ortamında ne ölçüde hayata geçirilebildiğidir. Çünkü hazırlanan eğitim programları, ancak okulda gerçekleştirilen uygulamalarla anlam kazmaktadır. Bu noktada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile somutlaştırılan birey ve toplum tasavvuruna ulaşabilmek için öğretmen ve yöneticilerin yeterliklerinden kademeler arası geçiş sistemlerine, sınıf geçme ve sınav uygulamalarından okul-veli iletişimine kadar eğitim sisteminin bütün unsurlarının bu anlayışla uyumlu olması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, okulun bütün bileşenleri, yetiştirilmesi hedeflenen bireyin ve inşa edilmek istenen toplumun özelliklerine hizmet edecek şekilde yeniden ele alınmalıdır.

F.İ.Y- Eğitim yönetimi, yalnızca mevzuatı uygulamak, bürokratik süreçleri yürütmek ve kurumsal işleyişi sağlamak mıdır? Bir eğitim yöneticisini iyi bir idareciden ayıran temel özellikler nelerdir? Eğitim yöneticisi aynı zamanda bir düşünce, kültür ve eğitim lideri olabilir mi?

T.G-Yönelttiğiniz bu sorunun, eğitimin niteliği açısından kritik bir öneme sahip olduğunu düşünüyorum. Zira Bakanlığın merkez teşkilatında ne kadar iyi çalışmalar ortaya konulursa konulsun, asıl önemli olan bunların okullarda ne ölçüde hayata geçirilebildiğidir. Okulun belirlenen amaç ve hedeflere ulaşmasında en önemli unsurlardan biri, okul yöneticilerinin niteliğidir. Zira okulda yürütülen çalışmaları çok sayıda değişken etkilemektedir. Öğrencilerin kişisel özellikleri, anne babanın tutum ve davranışları, ailenin sosyoekonomik yapısı, okulun bulunduğu sosyoekonomik çevre, okulun fiziki yapısı ve donanımı, öğretmenlerin tutum ve davranışları, siyasal, ekonomik ve sistemsel unsurlar, popüler kültür, internet ve sosyal medya gibi çok sayıda unsur okulda yapılan eğitimin niteliğini doğrudan etkilemektedir. Eğitimden istenilen sonuçların elde edilebilmesi için yukarıda sıralanan bütün bu unsurların dikkate alınması ve etkili bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Belirlenen hedeflerle elde edilen sonuçlar arasında istenen uyumun sağlanmasında ise okul liderlerinin yönetsel bilgi, beceri ve yeterlikleri önemli bir rol oynamaktadır.

Günümüzde okul müdürlerine çok sayıda sorumluluk yüklendiği bilinmektedir. Buna karşılık yetkilerinin ise sınırlı olduğu bilinmektedir. Okulun finansal yönetimi, temizliği, fiziksel yapısı ve donanımının takibi, personelle ilgili iş ve işlemler gibi çok sayıda sorumluluk, okul yöneticilerinin işletmecilik yönünü ön plana çıkarırken eğitim liderliği rollerine ayırabilecekleri zamanı ve enerjiyi önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. Günümüzde başarılı okul yöneticisi algısının daha çok işletmecilik yönüyle özdeşleştiği görülmektedir. Elbette başarılı bir okul yöneticisinin bu alanda da yeterli donanıma sahip olması gerekir. Ancak eğitim-öğretimin niteliği açısından asıl önemli olan, eğitim liderliği rolünün ön plana çıkarılmasıdır. Diğer bir ifadeyle, okul yöneticilerinin eğitim liderliği konusunda yetkin olmaları ve zamanlarını bu rollerini destekleyecek şekilde planlamaları, eğitim-öğretimin niteliğinin artırılmasında belirleyici bir öneme sahiptir.

Okul müdürlerinin atanmasında liyakat ve yeterlik esaslarının gözetilmesi, geçmişten günümüze eğitim sisteminin önemli sorun alanlarından biri olmuştur. Bu konuda tarihsel süreç içerisinde birtakım somut çalışmalar ortaya konulmuş olmasına rağmen, okulları istenilen nitelikte yönetebilecek yöneticilerin yetiştirilmesine, seçilmesine ve atanmasına yönelik etkili bir model geliştirildiğini söylemek pek de mümkün değildir. Okul yöneticilerine yüklenen misyonun yerine getirilmesinde, eğitim bilimleri alanında yetkin olmaları kadar yönetim bilimleri alanında da yetkin olmaları önemlidir. Diğer bir ifadeyle, eğitim liderliği ve yönetim bilimleri alanında okul yöneticilerinin akademik bilgi ve donanımlarını geliştirecek lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde eğitimlere ihtiyaç duyulmaktadır. Ya da Millî Eğitim Bakanlığı tarafından, okul yöneticilerinin eğitim bilimleri alanındaki mesleki gelişim ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikli eğitim programları geliştirilmelidir. Okul müdürlerine yüklenen misyonun etkili ve verimli bir şekilde yerine getirilebilmesi için yöneticilerin görev, yetki ve sorumlulukları arasındaki dengenin gözetildiği; okul yöneticilerinin seçimi, yetiştirilmesi, eğitimi, atanması ve denetlenmesi gibi süreçlerin bütüncül bir yaklaşımla ele alındığı bir modele ihtiyaç duyulmaktadır.

F.İ.Y- Türkiye’de eğitim sistemi büyük ölçüde merkezî kararlarla şekilleniyor. Oysa okulların kendi çevresini, öğrencisini ve yerel ihtiyaçlarını tanıyan özgün yapılar olması bekleniyor. Sizce eğitimde merkezî yönetim ile okulun inisiyatif alabilme kapasitesi arasında nasıl bir denge kurulmalı? Okullara daha fazla inisiyatif tanımak, okul yöneticilerine ve öğretmenlere daha fazla sorumluluk ve hesap verebilirlik yüklemek anlamına mı gelmeli?

T.G-Millî eğitim sisteminin oldukça merkeziyetçi bir görünüm arz etmesi, eğitim alanında sıkça dile getirilen eleştirilerden biridir. Aytaç Açıkalın da bu sorunu Toplumsal, Kurumsal ve Teknik Yönleriyle Okul Yöneticiliği adlı eserinde, “Millî Eğitim Bakanlığı’nın büyüyen gölgesi, okulların ışık almasına, gelişmesine engel bir durum yaratmaktadır.” sözleriyle ifade etmektedir. Bu durum, müfredatın içeriği ve uygulanma süreçleri üzerinden daha somut bir biçimde açıklanabilir. İçinde bulunduğumuz yüzyılda bilim ve teknolojide hızlı değişimler yaşanmakta, eğitime yönelik beklentiler sürekli farklılaşmaktadır. Bireyin kişisel potansiyelini ortaya çıkarması ve kendisini çok yönlü geliştirmesi gerekliliğinin yanı sıra coğrafi ve yerel koşulların da dikkate alınması, merkez teşkilatının görev ve sorumluluklarının önemli bir kısmının okullara devredilmesini zorunlu kılmaktadır. Müfredatın tek tip olması ve en ince ayrıntısına kadar Bakanlık tarafından merkezî olarak belirlenmesi, eğitim programlarının öğrencilerin bireysel özelliklerine göre uyarlanmasını ve öğretmenlerin kendilerini sürekli yenilemelerini güçleştirmektedir.

Müfredatın en ince ayrıntısına kadar Bakanlık tarafından belirlendiği mevcut anlayış yerine, okul yöneticileri ve öğretmenlerin müfredatın hazırlanması ve uygulanması sürecinde daha etkin rol üstlendikleri bir yapıya geçilmelidir. Diğer bir ifadeyle, Bakanlık tarafından müfredata ilişkin temel çerçeve ve ilkeler belirlenmeli; öğrenci, okul ve bölgenin özellikleri dikkate alınarak yönetici ve öğretmenlere müfredatın içeriğini şekillendirme konusunda geniş yetki verilmelidir.  Böyle bir yaklaşım; bilimsel, teknolojik ve pedagojik yeniliklerin eğitim ortamlarına yansıtılmasına, öğrencilerin bireysel özellik ve ihtiyaçlarının eğitim-öğretim süreçlerinde daha fazla dikkate alınmasına, farklı öğretim yöntem ve tekniklerinin geliştirilmesine, yönetici ve öğretmenlerin mesleki gelişimlerini sürekli kılmalarına önemli katkılar sağlayacaktır.

F.İ.Y– Dijitalleşme, yapay zekâ, toplumsal değişim ve yeni kuşakların beklentileri eğitimi yeniden düşünmeye zorluyor. Önümüzdeki 20 yılda eğitim sisteminde nasıl bir dönüşüm bekliyorsunuz? Bu dönüşümde öğretmenin, okul yöneticisinin ve eğitim politikası üretenlerin rolü nasıl değişmeli? Teknolojik dönüşüm karşısında eğitimin insani ve kültürel amaçları nasıl korunmalı?

T.G- Bu soruya, eğitim alanındaki yaklaşımlarını çok değerli bulduğum Acar Baltaş’ın bir sözüyle başlamak isterim. Acar Hoca, Üstün Başarı adlı eserinde, “…içinde bulunduğumuz dünya, “Perde açılırken senaryo değiştirmeye hazır olan insanların dünyasıdır.” diyerek değişime ve yeniliğe açık olmanın önemini vurgulamaktadır. İçinde bulunduğumuz yüzyılda bilim, teknoloji ve toplumsal dinamiklerde hızlı değişimler yaşanmaktadır. Bu değişimler toplumsal yaşamın hemen her alanını etkilerken, söz konusu değişimlerden en fazla etkilenen alanların başında eğitim gelmektedir. Bireysel ve toplumsal yapıdaki dönüşümler, eğitimden beklentilerin de sürekli değişmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda konunun uzmanları ve politika yapıcılar, toplumsal dinamiklerde ve bilim-teknoloji alanında yaşanan gelişmeleri eğitim süreçlerine uyarlamak amacıyla sürekli bir arayış içerisindedir. Bu arayışın temelinde ise “Nasıl bir birey ve nasıl bir toplum?” sorularına; insanın tabiatı, evrensel ve toplumsal değerler ile toplumun ve ülkenin beklentileri doğrultusunda yeniden cevap verme çabası bulunmaktadır.

Günümüzde ilkokul birinci sınıfa başlayan bir öğrencinin, üniversite çağına geldiğinde nasıl bir eğitim ortamıyla karşılaşacağını, eğitimin nasıl bir anlam kazanacağını, hangi mesleklerin ortadan kalkacağını ya da dönüşeceğini ve bunların yerini hangi yeni mesleklerin alacağını bugünden öngörmek oldukça güç görünmektedir. Geleceğin belirsizlikleriyle baş edebilmek için kendini her yönüyle tanıyan, kişisel gelişimine bütüncül bir yaklaşımla bakan, özgüveni ve öz farkındalığı yüksek, problem çözme becerileri gelişmiş, değişim ve gelişmeleri takip ederek yaşamına uyarlayabilen, gerektiğinde yeni öğrenme süreçlerine katılan ve farklı meslekler edinebilen bireyler yetiştirecek okul ortamlarını oluşturmamız gerekmektedir.

F.İ.Y- Eğitim alanındaki çalışmalarınızın yanı sıra farklı yazar ve eğitimcilerle gerçekleştirdiğiniz kolektif kitap çalışmalarınız da dikkati çekiyor. Bu çalışmalarınızla bir yandan eğitim literatürüne katkı sunarken diğer yandan eğitim üzerine düşüncelerinizi somut eserlere dönüştürüyorsunuz. Kolektif üretim fikri sizin için ne ifade ediyor? Bu kitap çalışmalarının ortaya çıkış sürecini, temel meselelerini ve eğitim dünyasına katkılarını biraz anlatır mısınız?

T.G- Eğitim-öğretim faaliyetleri, doğası gereği çok yönlü bir iş birliğini ve kolektif çalışmayı zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle meslek yaşamım boyunca öğrencilerle ilgili belirlediğim hedeflere ulaşabilmek için sürece etki eden paydaşlarla eş güdüm içerisinde çalışmayı temel bir ilke edindim. Bu ilkeyi kitap yazım süreçlerimize de yansıtarak bugüne kadar beş kitap kaleme aldık. Yayımladığımız kitapların tamamı, farklı alanlardan çok sayıda yazarın katkısıyla kolektif bir çalışmanın ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Her kitabın yazım sürecinde, yazar ekibiyle birlikte çalışmak ve onların bilgi ve deneyimlerinden yararlanmak benim için önemli bir öğrenme fırsatı sunmuştur. Çok sayıda yazarın katkısıyla bir eseri kaleme almanın; konuyu derinlemesine analiz etmeyi, sorunlara farklı bakış açılarından yaklaşmayı ve çözüm odaklı düşünmeyi desteklediğini gördük. Ayrıca bu iş birliği sayesinde disiplinler arası, bütüncül ve uygulanabilir pek çok çözüm alternatifinin ortaya çıkmasına zemin hazırladık. Kolektif çalışmak, benim için ortak bir amaç etrafında zincirin halkalarını çoğaltmak, güçlendirmek ve bu halkalar arasındaki bağı sağlamlaştırmak anlamına gelmektedir. Bu yaklaşım, belirlediğim hedeflere ulaşma sürecinde olayları çok boyutlu analiz etmeyi, konulara disiplinler arası bir açıdan yaklaşmayı ve ortak bir irade etrafında daha güçlü bir motivasyonla ilerlemeyi mümkün kılmaktadır.

F.İ.Y– Eğitim, yalnızca bilgi ve beceri kazandırma süreci değil, aynı zamanda bir toplumun kültürünü, değerlerini ve ortak hafızasını gelecek kuşaklara aktarma meselesidir. Ancak günümüzde eğitim ile kültür, akademik başarı ile karakter gelişimi, bireysel kazanım ile toplumsal sorumluluk arasında zaman zaman bir kopukluk yaşandığı görülüyor. Sizce eğitim, insanın zihinsel gelişimi kadar ahlaki, kültürel ve toplumsal gelişimini de nasıl kuşatmalı? Bilgi, değer, anlam ve hikmet arasında nasıl bir ilişki kurulmalı?

T.G- Bu soru üzerinde biz eğitimcilerin önemli bir öz eleştiri yapmamız gerektiğini düşünüyorum. Zira eğitimden beklentilerimizi sıraladığımızda öğrencilerin bilişsel, duyuşsal ve psikomotor yönden bütüncül gelişimini önceleyen söylemlerde bulunurken, uygulamada yaklaşık yarım asırdır devam eden aşırı sınav odaklı yaklaşım, maalesef eğitimin eksenini öğrencinin çok yönlü gelişiminden akademik başarıya ve sınav performansına kaydırmıştır. Bununla mücadele etmek yerine, maalesef biz eğitimciler de zamanla akademik başarı ve sınav performansına yönelik aşırı beklentinin önemli bir parçası hâline geldik. Günümüzde öğrencilerin çok önemli bir kısmı; okul, kurs, test arasında sıkıcı, anlamsız ve sağlıksız bir yaşama itilmiştir. Eğitim-öğretim süreci, çoktan seçmeli sınavların mutlak bir doğru, diğer seçeneklerin ise yanlış olduğu kısır, sığ ve tekdüze bir bakış açısına indirgenmiştir. Bu kısır döngüden çıkılmasında eğitimcilere önemli sorumluluklar düşmektedir. Yazar arkadaşlarımızla birlikte kaleme aldığımız kitaplarda bu sorunlara ilişkin kapsamlı analizlere ve çözüm önerilerine yer verdik. Özellikle Nitelik Sorununun Çözümünde Eğitim Odaklı Düşünmek adlı kitabımızda, eğitimin içeriğinin nasıl şekillendirilmesi gerektiği üzerinde yoğunlaştık. Kitabımızın ilk bölümünü “Eğitim Ahlaki Gelişimdir” başlığıyla ele aldık. Bu başlıkla, eğitimin yalnızca bilgi ve akademik beceri kazandırma sürecinden ibaret olmadığını, aynı zamanda bireyin ahlaki gelişimini de öncelemesi gerektiğini vurgulamak istedik. Bu düşüncemizi Yunus Emre’nin şu dizeleriyle temellendirdik:

Gezdim Halep ile Şam’ı

Eyledim ilim talep

Meğer ilim bir hiçmiş

İllâ edep, illâ edep

…

Girdim ilim meclisine

Eyledim kıldım talep

Dediler ilim geride

İllâ edep illâ edep

Bu dizelerden hareketle, edep ve ahlaki değerlerle bütünleşmeyen bir bilgi anlayışının eğitimin temel amaçlarını karşılamada yetersiz kalacağını ortaya koymaya çalıştık. Kitabımızda yer verdiğimiz 13 konu başlığı aracılığıyla, nitelikli bir eğitimin hangi temel değerler, ilkeler ve içerikler üzerine inşa edilmesi gerektiği sorusunu gündeme taşımayı amaçladık.

F.İ.Y- Eğitim, uzun vadeli sonuçları olan, etkisi bir nesilden diğerine taşınan bir toplumsal yatırım alanı. Buna karşılık eğitim politikaları çoğu zaman yönetim değişiklikleriyle birlikte yeniden şekillenebiliyor. Sizce eğitim yönetiminde kurumsal hafızayı, tecrübeyi ve politikaların sürekliliğini korumak neden önemli? Eğitimde değişim ile istikrar arasındaki denge nasıl kurulmalı? Eğitimde reform yapmak kadar, yapılan reformlardan öğrenebilmek de önemli değil midir?

T.G- Bu sorunun, Türk eğitim sisteminin nitelik sorunlarının temel kaynaklarından birini oluşturduğunu düşünüyorum. Belirttiğiniz gibi eğitim; kapsamlı analizlerin yapılmasını, toplumsal mutabakatın sağlanmasını ve uzun vadeli, sürdürülebilir politikaların geliştirilmesini gerektiren bir alandır. Tarihsel süreç içerisinde yaşanan askerî darbeler, ekonomik krizler ve kısa ömürlü hükümetler, Türk eğitim sistemini pek çok açıdan olumsuz etkilemiştir. Bu dönemlerde, ülkenin toplumsal ve ekonomik gerçekleri yeterince dikkate alınmadan, bilimsel ve pedagojik temellerden ziyade ideolojik yaklaşımlarla şekillendirilen kararlar alınmıştır. Yeterli analiz ve değerlendirme yapılmadan hayata geçirilen bu düzenlemeler, eğitim sisteminde uzun yıllar boyunca etkisini sürdüren sorunlara yol açmıştır. Bu sürecin yakın tarihimizdeki önemli örneklerinden biri 28 Şubat postmodern darbesidir. 28 Şubat süreci; mesleki eğitim, din eğitimi ve ilköğretim kademelerinin yeniden yapılandırılması gibi alanlarda önemli değişiklikleri ve tartışmaları beraberinde getirmiştir. Söz konusu dönemde alınan kararlar, eğitim sisteminin yapısı, işleyişi ve toplumsal beklentilerle ilişkisi üzerinde uzun yıllar etkisini sürdüren olumsuz sonuçlar doğurmuştur.

Eğitimde arzu edilen hedeflere ulaşabilmek için eğitim sisteminin yapılandırılmasının uzun soluklu ve çok boyutlu bir süreç olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Bu süreçte toplumsal mutabakatın sağlanması, niceliksel büyümeden ziyade eğitimin niteliğinin artırılmasına odaklanılması ve reformların kararlı, sürdürülebilir ve siyaset üstü bir anlayışla hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Unutulmamalıdır ki eğitime yüklenen toplumsal misyonun yerine getirilmesinde yaşanacak her türlü aksaklık, yalnızca bugünü değil, gelecek nesilleri ve toplumun bütün kesimlerini de etkileyecektir. Eğitim alanında bugün çözülemeyen sorunlar, gelecekte çok daha karmaşık toplumsal problemlere dönüşebilecek ve bu sorunların giderilmesi için çok daha fazla ekonomik, sosyal ve beşerî kaynağın kullanılmasını zorunlu kılacaktır. Bu nedenle eğitim politikaları, günübirlik yaklaşımlarla değil, uzun vadeli hedefler ve ortak bir gelecek vizyonu doğrultusunda şekillendirilmelidir.

Bana bu güzel söyleşi fırsatını sunduğunuz için teşekkür ediyorum. Sağlıklı, şuurlu, huzurlu ve mutlu nesillerin yetiştiği; umutların, ortak değerlerin ve güçlü bir gelecek vizyonunun hayat bulduğu bir toplum inşa edebilmek dileğiyle… Bu hedefe ulaşmada eğitimin birleştirici ve dönüştürücü gücünden en iyi şekilde yararlanabilmemiz temennisiyle saygılarımı sunuyorum.

Tugay Gözüm Kimdir?

Öğretmen, eğitim ve kamu yönetimi uzmanı, sendikacıdır.

Erzurum’un Horasan ilçesindendir.

Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bölümü’nden mezun oldu. Anadolu Üniversitesi’nde Kamu Yönetimi alanında lisans eğitimi, TODAİE’de ise yüksek lisans yaptı.

Antalya’nın Gazipaşa, Çorum’un Boğazkale ve Sungurlu, Ankara’nın Nallıhan ve Keçiören ilçelerinde rehber öğretmen olarak görevde bulundu. Keçiören Rehberlik ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü, Etimesgut İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü görevlerini yürüttü. 

Eğitim Bir-Sen Ankara 3 No’lu Şube Yönetim Kurulu’nda Teşkilatlanmadan Sorumlu Başkan Yardımcılığı yaptı. Çeşitli sivil toplum kuruluşlarında yönetim kurulu üyeliği ve başkanlık görevlerinde bulundu.

Halen Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nde eğitim uzmanı olarak görev yapmaktadır. Ayrıca EYAD Eğitimden Sorumlu Başkan Yardımcılığı görevini yürütmektedir.

Okul Gelişim Modeli, Nitelik Sorununun Çözümünde Okul Odaklı Eğitim Modeli, Nitelik Sorununun Çözümünde Eğitim Odaklı Düşünmek, Beden Eğitimi ve Sporun Odağında Eğitim ve Okulu Yönetmek: Değişim Çağında Eğitim Liderliği adlı kitapları arkadaşlarıyla birlikte yayımlamış ve söz konusu eserlerin editörlüğünü üstlenmiştir.

Gözüm, evli ve iki çocuk babasıdır.