Taklidin Gölgesinden Tahkikin Işığına

Öğrenmenin İlk Dili: Taklit

İnsanın dünya yolculuğu, mecburen taklit ederek başlıyor. Ve taklit, bu dünya hayatında tecrübe edilen ilk öğrenme biçimi olması açısından çok önemlidir. Çocuk, örneğini daha önce gördüğü gibi yemekle meşgul oluyor. Yemek seçmemeyi ve kahvaltıya başlarken bile büyüklerini beklemesi gerektiğini görerek öğreniyor; öğrendiğini de hayatında taklit ediyor. Bir şey içeceği zaman da aynı yolu kullanıyor. Hatta su içeceği zaman bütün ailenin küçük olarak kendisini öncelemesi karşısında çok mutlu olduğunu gizleyemiyor. Bütün bunları yaparken birisi gibi konuştuğunun, dinlediğinin veya sustuğunun farkına varamıyor. Konuşmaya ve susmaya dikkat etmeğe başladığında, kendisine örnek aldığı davranışları tekrar ediyor. Her şeyin bir yeri olduğunu, çevresinde olup bitenlere şahit olarak öğreniyor ve gördüklerini taklit ederek devam ettiriyor.

Örneğin Sınırlarında Bir Hayat

Yaşı büyüdüğünde yapacağı ve yapmayacağı şeyleri, daha önce gördüğü veya duyduğu bir davranışla örneklendirmeye ihtiyaç duyuyor. Ama okumanın yalnızca yazılı metinlerle mümkün olduğuna kanaat getirdiyse sudaki dalga, rüzgarda salınan ağaç yaprağı ve güneşe doğru yönelen ayçiçeği onun için bir anlam ifade edemiyor. Çünkü çocuk görmeyi, bakmayı ve izlemeyi daha önce şahit olduğu örnekler üzerinden öğreniyor. Zamanında gözlemleyebildiği kadarıyla şahit oluyor, duyuyor veya dinliyor. Hatırladığı gibi konuşuyor, anlatıyor veya sesleniyor. Taklit, öğrenmenin başlangıcı olabilir; fakat öğrenmenin son durağı olmak zorunda değildir.

Anlamaya Doğru

Okumayı da öğrenmesiyle birlikte taklit ederek gerçekleştirdiği davranışları yavaş yavaş tahkik ederek de somutlaştırmaya ve topluma hediye etmeye başlıyor. Çünkü tahkik, insanın gördüğü veya öğrendiği şeyin anlamını ve doğruluğunu araştırarak onu bilinçli bir tercihe dönüştürmesidir. Böylece öğrenilen şey, yalnızca tekrarlanan bir davranış olmaktan çıkacak ve anlamı kavrandıkça daha kalıcı bir öğrenmeye dönüşmüş olacaktır. İnsan tahkik ile öğrenmeye başladıkça daha önce şahit olduğu ağaçların rüzgarda salınışını, daha farklı bir gözle izleyebiliyor. Dışarıda yağmur yağarken kafasını cama yaslamanın verdiği hazzı, hücrelerine kadar yaşayabiliyor. Yerden bir çöp kaldırmanın ve akşam yatmadan önce elbiselerini katlamanın sağladığı anlamı, manasını hissederek yaşayabiliyor. Daha önce baktığı nesneleri artık görmenin lezzetini alıyor. Taklit ederek öğrendiği zamanlarda duyuyordu ama şimdi dinlemeyi tercih ediyor ve bunun sağladığı faydayı daha anlamlı görüyor. Daha önce zihnini duyduklarıyla, gördükleriyle ve okuduklarıyla dolduruyordu; şimdi ise onların anlamlarını da düşünmeye çalışıyor ve davranışlarını bu süzgeçten elde ettiği anlamla şekillendiriyor.

Zamanın Yenileyen Nefesi

Zaman ne de güzel değişiyor! Güneş her gün yeniden doğmakla, zamanı bütünüyle değiştirdiğinin işaretini vermiş oluyor. Daha dün yemek için tercih edilmeyen sebzenin bugün buruşmaya başlaması gibi, üzerinde yeniden düşünülmeyen cümle de zamanla eskiyor. Aynı kelimelerle anlamlı bir yapı artık kurulamıyor. Zaman, anlam kazanmak ve kazandırmak isteyen insana, taklitle yetinmeyip öğrendiklerini yeniden değerlendirmesi ve tahkikle yeni anlamlar üretmesi gerektiğini fısıldıyor. Günü başlatan güneşin doğuşu, dünya gezegeninin bütününde bir başlangıç yapıyor. Böylece koskoca gezegende zamanı değiştiren bir adım atmış oluyor. Gölge akıyor, uyanıklık ânı değişiyor ve saat yaklaşıyor.

Tahkikin Aydınlığı

Derken yeni bir sayfa açılıyor. Açılan bu yeni sayfa, taklit yerine tahkik ile doluyor. Bu vesileyle düne kadar ezbere tekrar edilen kelimeleri, artık hissederek yaşamanın zamanı geliyor. Taklitle bayatlayan dünün solgun nefesi, tahkikle bugünün aydınlığına dönüşüyor. Bunun için gereken; taklit edilen şeyin anlamını hissetmeye çalışmak ve yeniden doğan güneşin insana yüklediği sorumluluğu düşünmek oluyor. Zaman, hayatın içinde yeniden anlam kazanması gereken kelimelerin, değişmeden tekrarlanmasına itiraz ediyor. Bu itirazını, sürekli yenilenen hayat aracılığıyla dile getiriyor. Çünkü aynılık, bir çıkmaz sokak olarak bayatlamayı getiriyor. Taklit ile buruşan yüzün, tahkik ile canlılık kazanması gerektiğini salık veriyor. Taklidin damlalarıyla biriken hayat, tahkik kabında anlam kazanmayı bekliyor. Zamanını karşılayamayan düşünceye, ayçiçeği bile selam vermeden geçip gidiyor! Güneş, her sabah yeniden doğarken dünü tekrarladığını düşünmüyor; hayatın değişen yüzüne yeni bir ışık bırakıyor. İnsan ise gördüğüyle yetinmek veya gördüğünün ardındaki anlamı aramak arasında bir tercih yapıyor. Taklit, ona yürümeyi öğretiyor; tahkik, yürüdüğü yolun nereye çıktığını gösteriyor. Belki de insan, hayatın kendisine sunduğu örnekleri çoğaltarak değil, onların anlamını derinleştirerek kendi hikâyesini yazıyor.