Kabul edelim; Yalnızız.

Son iki asırdır kan ter içinde yarıştığımız “Kim daha modern olacak?” çabalarımızın insanımıza enjekte ettiği iki kötü özellik var: Birincisi; Bir şey Doğu’dan geliyorsa değersizdir. Değerli olan Batı’dan gelendir. İkincisi; bir şeyi yapan bizdense o değersizdir.

Prof. Dr. Şahin Uçar, işte tam da bu konuya iyi bir örnektir. Bizden, içimizden biri diye görmezden geldiğimiz, umursamayıp ilgisiz davrandığımız, Cemil Meriç’in “Fransa’da olsam heykelimi dikerlerdi.” sözünü desteklercesine, Fransa’da olsa heykeli dikilecek bir felsefî bakışa sahip değerli bir fikir adamıdır. 1999 yılında yayımlanan “Tarih Felsefesi Meseleleri” isimli eseri, herhangi bir teşkilata, cemaate, STK’ya üye olmadığı için gereken değeri vermediğimiz bir kıymetli hazinedir. Bu eserden tam yirmi yıl sonra benzer fikirleri dünyaca ünlü filozof Byung Chul Han’ın kitaplarında gördüğümde, milletimizin, düşünce dünyasında kırk fırın ekmek daha yemesi gerektiğine olan inancım bir kez daha pekişti. Modernizm eleştirileri konusunda ne Arnold Joseph Toynbee’ye, ne Michelle Foucault’ya, ne Ali Şeriati’ye ne de günümüzde Byung Chul Han’a gösterdiğimiz ilgini onda birini bile bu kıymetli esere göstermedik. Bizden olan değersizdir deyip, bir de “Deli Şahin” lakabı takarak gülüp geçtik bu konuya da.

“Tarih Felsefesi Meseleleri” isimli eserinde Prof. Şahin Uçar, şöyle bir tespit yapmıştı: “Eskiden köleler bir gün özgür olabilecekleri umuduyla yaşarlardı. Modern insan, özgürlük talep etmeden, gönüllü bir kölelik yaşıyor.”

Aradan yirmi yıl geçti. Almanya’da yaşayan Kore asıllı kültür kuramcısı Byung Chul Han, artık hayatımızda ötekinin olmadığını, öteki olmadığında ise zaten köle-efendi ilişkisine gerek kalmadığını iddia etti. İnsan, kendisinin hem kölesi hem efendisi konumuna geçmiş durumda. Bu ise, yeni bir özgürlük tanımı içinde gerçekleşiyor. “İnsan” diyor Chul Han, “kendini gerçekleştirdiği yanılsamasıyla gönüllü olarak kendini sömürür. Üretkenliği ve verimliliği azamîleştiren özgürlüğün bastırılması değil, onun sömürülmesidir.”

Niçin sosyal medyadayız?

İnsan, hangi durumlarda gönüllü bir köleliğe razı olur? Ülkemizde bu soruya verilecek cevaplar, vatan, bayrak, dava ve Abbas Kiarüstemi’nin “bir yanlış anlama ve yanılsama” olarak tanımladığı, başımızın belası aşktır.

Buna bir de kendimizi sonradan biz ekledik. Silikon Vadisi’ndeki dijital tiranların açtığı tarlalarda hiçbir ücret ödemeden, bedava işçilik yaparak eklendiğimiz bu yeni düzenin diğer sömürü düzenlerinden farkı; kölenin belli ama efendinin belli olmamasıdır. Hatta efendi yoktur. Efendi de biziz köle de. Sömüren de biziz sömürülen de. Üstelik Batıdan gelmediği için kadir kıymetini bilemediğimiz Şahin Uçar’ın da belirttiği gibi; azatlık kabul etmez bir şekilde yapıyoruz bunu.

Peki neden? Konferans salonlarında, tiyatroda, sinemada, banka kuyruklarında hatta kitap okuma mekânı olan kütüphanelerde bile vazgeçemediğimiz, Mark Zuckerberg’ün, Jensen Huang’ın, Lary Page’in, tarlalarında iyi hasatlar yapması için var gücümüzle çevrimiçi olmaya çalıştığımız bu yeni düzene bu kadar kolay, bu kadar hızlı alışmamızı sağlayan ne? Özgüven sorunu mu? Kendini önemli hissetme isteği mi? Beğenilme arzusu mu? Sosyalleşme ihtiyacı mı?

Benim gördüğüm şu; Peyami Safa’nın romanına verdiği isimle söyleyecek olursak bu sorunun cevabı şu: Yalnızız. Ve Levent Erden’in ifadesiyle söylersek; yalnızlığımız azaltmak için çevrimiçiyiz. Bakın, yalnızlığımız gidermek için değil çünkü yok böyle bir şansımız. O tren kaçtı. Adalet Ağaoğlu’nun “Her şey bir hiç. Tek gerçek yalnızlık.” sözü başkaları için değil, bizim için, bu toplum için, senin benim için söylendi.

Kabul edelim; yalnızız. İşte iki asırdır dinimizi, dilimizi, tarihimizi, ailemizi, geleneğimizi, türkümüzü, kültürümüzü inkâr ede ede, yok saya saya, dönüştüreceğiz, değiştireceğiz, modern dünyanın istediği şekle sokacağız diye diye kendimizi getirdiğimiz nokta bu; hiç kimseye güveni olmayan, yalnız insanlar ürettik ve geri dönüş şansımız yok. Bu yüzden telefonda geçirilen vakit sıralamasında dünyanın önde gelen ülkelerinden biriyiz. Bu yüzden sahte hesap kullanma oranlarında ön sıralardayız. Bu yüzden filtre kullanma oranı yüksek bir toplumuz. Kendimiz değiliz, olamadık, olamıyoruz. Gidecek yerimiz de yok. Hepimiz, tek tek bu yalnızlıkla hesaplaşacağız. Bu yüzden de kendimizi yalnız hissetmemek için bizim gibi yalnızların bulunduğu dijital medyada bu kadar çok vakit harcıyor, dijital tiranların gönüllü köleleri olarak çalışıyoruz.

“Kurban kim olacak?” sorusuna buradan başlayabiliriz.