Dua İstemek veya Özlemek

Uzaktaki yakın Alper Tanca’ya

Bir önceki yazıda, sesi geri çağırmaktan bahsetmiştim. Şimdi ilginç bir yere geliyoruz. Sesin çağrısıyla başlayan bir dostluğa. Üstelik bu ses de yazıya doğru bir sesti, yazmaya, yazarlığa, kitaba, anlatmaya.

Bir pazar günü, evdeyim oturuyorum. Zaten pazar günü evde oturulur, bunu savunacağız. Telefonum çalıyor, bilmediğim bir numara. Hem de yabancı, o ne demekse? Dünyalı ama yabancı. Açtım. Merhaba ben… Konuşuldu, konuşuldu, konuşuldu. Bir kitap fikri ancak yazan insanın ilk kez sahneye çıkacak olmasının endişesiyle birlikte gelişiyor muhabbet. Huyumdur ve bunun övünürüm: kimsenin benim geçtiğim zorlu yollardan geçmesine razı değilim. Ben geçtim, o geçmesin. Kolayı var çünkü. En azından, o meşhur -gerçekten meşhur mu bilmiyorum- hikâyedeki gibi: hiç değilse menzile varmayan yolları biliyorum.

Dostluk böyle başladı. Üstelik yol boyunca nice ara sokaklara uğranıldı, molalar verildi, görüşüldü, ayrı kalındı, yemekler yendi, irili ufaklı dertler akıtıldı. İnanın, bazen koca koca meselelerin sonu “olur öyle be!” ile bağlandı, bazen de “hayatta böyle şeyler hep var ya hu, herkeste var işte!” dendi. Kimse de bir yabancılık çekmedi. Kitap ne oldu? Kitap çok sonra oldu. Ona da bir selam çakalım: Huzursuzlar Kulübü. Hayat görgüsü olan, pek çok memleketi ve insanını görmüş, onların yaşantılarını tanımış, ruh ve beden üzerine çalışmalar yapan bir insanın zihninden çıkabilecek en olgun kitaplardan biri. Tadında, yargısız, ahenkli.

Hani İsmet Özel’in “Keşke aramızdaki mesafeler sadece kilometrelerle ölçülebilen cinsten ibaret olsaydı” sözü var ya, bu sözün manasını keşfe çıkmak için güçlü dostluklar gerekiyor aslında. Çünkü güçlü dostlukların bir ibresi yok, sayacı yok, ölçü birimi yok. Uzak diyarlardan gelen bir sesle başlayan hikâye, şimdilerde Francis Bacon’un “Dost, kişinin öteki kendisidir” sözünü açıyor bana. İşin en kıymetli, en öğretici tarafı bu. Bugüne kadar ona, dostuma, en aciz hâlimi de en güçlü zannettiğim hâlimi de açtım, konuştum. Hiçbir cümlesine yargıyla başlamadı, hiçbir cevabını bir kıyasa tabi tutmadı. Kendi süzgecinden geçirmesi gereken her meselede bana bir filtre varmış gibi hissettirmedi. Bu sadece dünyaya aynı yerden baktığımız için mi böyle acaba diye düşündüğüm olmuştur. Ama ben dünyaya herkesin, en iyi dostların dahi aynı pencereden baktığını düşünmem. Çünkü pencere göz gibidir ve herkesin gözü başka bakar, başka görür, başka ifadelendirir. Yakınız, evet. Bu yakınlık fikrî olabilir, amenna. Her katılaşmış, kabuklaşmış hâlimde başvurabildiğim kişiyse dostum, hikâyenin alevlendiği yerdir burası. Mana çıkacaksa buradan çıkar. “İnsanoğluna hayatın anlamı hakikate erdiği zaman değil, sadece ve sadece derdiyle dertlenecek insanı bulunca ayan olur” sözüyle yine İsmet Özel’i hatırlayalım ama Bacon Bey’in de hatırı kalmasın: “Yüreğindeki katılığa sadık bir dost dışında işe yarar bir ilaç bulamazsın. Onunla kederlerini, sevinçlerini, korkularını, umutlarını, şüphelerini, kaygılarını, öğütlerini ve yüreğini sıkıştıran ne varsa her şeyi, sanki papaza günah çıkarır gibi, paylaşabilirsin.”

İnsanın bir başkasına söyleyebileceği en mahrem, en çıplak sözler çoğu zaman doğrudan telaffuz edilemiyor. Bazen korkularımız bazen sınırlarımız devreye giriyor. Dil, gönüldekilerin ağırlığını taşımakta aciz kaldığında yahut gurur/kibir/ego denen o kadim duvar araya girdiğinde, duygular kendilerine başka mecralar arıyor. Mesela insanlık tarihinin en yalın hasret cümlesi olan “seni özledim”, her zaman olduğu gibi çıkmıyor ağızdan. Bazen bir sessizliğe, bazen sebepsiz bir iç çekişe, bazen de ansızın gelen iki kelimelik bir ricaya bürünüyor. Mesela: “Bana dua eder misin?”

Başkasından dua istemek ne kadar mümkündür? O başkası, ne kadar başka bize? Bir insandan dua istiyorsan, o öylesine bir insan değildir elbette. Bizdendir, yakınımızdır, dosttur, yârdır. Dolayısıyla sadece manevi bir temenni veya darda kalmanın getirdiği sığınma refleksiyle gelişen bir şey değildir sadece. Zarif bir fısıltı bu. Çok ince ve mutlaka görülmesi gereken bir damarı var bu konunun: “İçim daraldı ve aklıma geldin, senden dua istemem gerektiğini düşündüm.”

Ya hu bir yorumlayalım o hâlde. Bu çok derin, çok kalbî bir yöneliştir. Artık burada kırılganlık, mahremiyet kalmaz. Hani türküde, “Dumanlı dumanlı, oy bizim eller / oturup ağlasam delidir derler” demişler ya, oturup ağlanmadan önceki yer de burası, oturup ağlanırken uğranılan yer de burası. Eşik gibi. Hatta öyle, eşik. Tutunmak, durulmak, nefeslenmek istenen yer. Eğer özlem dediğimiz şey edep hırkası giyecekse, bunun adı benim gönlümde dua istemektir. Bana dua eder misin? Çünkü seni özledim. Çünkü senin, bir derde çare arayışındaki samimiyeti etrafımda göremiyorum. Benden uzaktasın ama bu ancak fiziki bir uzaklık. Bana yakınsın çünkü derdimi beş cümlede anlatmam gerekirken tek cümlede, hatta bazen bir sessizlikte anlayabiliyorsun. O yüzden bana dua et, duana ihtiyacım var. Yani seni özledim.

Birine acziyetini teslim etmek çok büyük iştir. Kuvvetli iştir yani. Mikro ölçekte böyle. Makrosunu alnını secdeye götürebilenler bilir. Hem de gayet iyi bilirler. Tam o anda acziyet ortadadır. Rabb’e teslim olunacaktır. Üstelik bu teslimiyetin, selam verdikten sonra yine ortadan kaybolacağını bile bile. Ama kulluğun nazlı tarafı da budur işte. Gide gele, döne dolaşa, hep aynı. Olsun, O biliyor yarattığını. Burada umutsuzluğa asla yer yok. Dua edene icabet ediyor, çünkü el-Mücîb. Hakk’ın bu ilahi ismi kulda nasıl tecelli eder? Gazzâlî’nin Esmaü’l-Hüsnâ şerhinin, tenbih faslından okuyalım: “Kul öncelikle emredip yasakladığı, teşvik ve davet ettiği hususlarda Rabbine mücîb olmalı, O’na icabet etmelidir. Daha sonra da Allah’ın kendisine verdiği ve bunlarda diğerlerine muktedir kıldığı nimetlerle Allah kullarına icabet etmeli, her isteyenin gücü yettiğince yardım etmeli, yetmediği takdirde de nazik cevap vermelidir.”

Dostluğun, yakınlığın sırrı sanki bu ilahi isimde saklı. Daha önce böyle düşünmemiştim, daha doğrusu bu kadarını düşünememiştim. Eminim bundan sonrası da vardır ama bu kadarı bile insanın neyi gözetmesi, neyin derdine düşmesi gerektiğini gösteriyor işte. Dost, yegâne Mücîb olan Hakk’ın bu güzel isminden, kendine büyük bir pay düşürmeye talip olandır. O pay ki insanın kalbini açar da açar. Bir başkasına omuz olabilmenin huzurunu yaşatır. Beklentisiz, karşılıksız, hesapsız, davasız, iddiasız. Dostluğun bir karşılığı da bu olması gerek: yetişen. Neden “Yetiş ya Hızır!” deniyor? Çok ulu bir dost olduğundan. Neden dua edilirken, özellikle de imdat çağrılarında gönül sultanlarının ismi zikrediliyor? Hakk’ın dostu olduklarından. İşte böyle, yukarıdan aşağıya doğru, gönlümüze ve hâlimize ne kadar indirebiliyorsak, ne kadar hakkını verebiliyorsak, o kadar dost olmak lâzım. Sade yakınlara mı? Yeri geldiğinde ve imkânlar el verdiği ölçüde uzağa da, hiç tanınmayana da. El ele, el Hakk’a.

Hikâye devam ediyor, dostluk da öyle. Birbirimizden dua istiyoruz, birbirimize dua ediyoruz. Ansızın birbirimizin aklına düşüyoruz, özlüyoruz, kavuşamıyoruz. Sonra birlikte söylüyoruz: “Bu fenâ gülzârına bülbül olanlar anlamaz / vech-i bâkî hüsnüne hayrân olan anlar bizi / dünyâ vü ukbâyı ta’mir eylemekten geçmişiz / her taraftan yıkılıp vîrân olan anlar bizi.”