Dil, Hafıza Ve Edebiyatın Geleceği

(Mehmet Sait Uluçay ile edebiyat, kültürel miras ve düşünce hayatı üzerine)

Röportaj: Mehmet Sait Uluçay

Röportajı Yapan: Emrullah Öztürk

Edebiyat, yalnızca insanın duygu ve düşüncelerini ifade ettiği estetik bir alan değil; aynı zamanda toplumların hafızasını taşıyan, geçmişle bugün arasında bağ kuran ve geleceğe dair sorumluluklar üstlenen bir düşünce iklimidir. Şair ve yazar Mehmet Sait Uluçay ile gerçekleştirdiğimiz bu söyleşide, edebiyatın bireysel bir arayış olarak başlayan yolculuğunun nasıl toplumsal hafızaya ve kültürel sorumluluğa uzandığını konuşuyoruz. Şiirden romana, denemeden biyografiye uzanan yazarlık serüvenini kendi düşünce dünyası üzerinden değerlendiren Uluçay; dilin, vicdanın, insanı anlama çabasının ve medeniyet birikiminin edebiyatla kurduğu ilişkiye dikkat çekiyor.

Söyleşinin önemli duraklarından birini ise D. Mehmet Doğan’ın fikir ve kültür mirası oluşturuyor. Türkçeye sahip çıkmayı bir medeniyet meselesi olarak gören bu yaklaşımın günümüzdeki karşılığını, Türkiye Yazarlar Birliği’nin kurumsal tecrübesini ve Yazarlar Akademisi’nin kuruluş amaçlarını ele alıyoruz. Genç yazarların yetişmesi, eleştiri kültürünün gelişmesi, nitelikli okuma ortamlarının oluşturulması ve kültür hayatının görünmeyen emekçilerinin hafızaya kazandırılması gibi meseleler de söyleşinin kapsamını genişletiyor. Mehmet Sait Uluçay’ın değerlendirmeleri, edebiyatın geleceğine ilişkin bir beklentinin ötesinde, dilimize, kültürümüze ve düşünce hayatımıza karşı ortak bir sorumluluk çağrısı niteliği taşıyor.

Emrullah Öztürk: Hayat hikâyenize geriye dönüp baktığınızda sizi edebiyata yönelten ilk karşılaşma neydi? Kitaplarla, kelimelerle ve yazma eylemiyle kurduğunuz ilişkinin kişiliğinizi ve dünya görüşünüzü nasıl biçimlendirdiğini anlatır mısınız?

MEHMET SAİT ULUÇAY: İnsanı edebiyata götüren yolun başlangıcını tek bir olaya, tek bir güne ya da tek bir kitaba bağlamak kolay değildir. Geriye dönüp baktığımda, benim için bu yolun insanı ve hayatı anlama merakıyla başladığını görüyorum. Bir sözün zihnimde bıraktığı iz, dinlediğim bir hikâyenin içimde uyandırdığı duygu, bazen de cevabını bulamadığım bir soru… Zamanla bunların beni aynı yere, kelimelerin dünyasına götürdüğünü fark ettim. İnsan niçin sever, niçin incinir, neye tutunarak yaşar? Edebiyatla ilişkim, biraz da bu soruların peşinden gitme isteğinden doğdu.

Kitaplar, kişiliğimi en çok insanlar hakkında hüküm verme biçimim üzerinden etkiledi. Bir insanın davranışının ardında, benim bilmediğim bir geçmişin, bir korkunun veya bir mahrumiyetin bulunabileceğini düşünmeyi öğrendim. Bu, kendi kanaatlerimden vazgeçmek anlamına gelmiyordu; fakat onları sorgulamadan doğru kabul etmemin önüne geçiyordu. Okudukça daha dikkatli dinlemeye, daha az acele etmeye, haklı olduğumu düşündüğüm yerde bile kendime soru sormaya başladım.

Dünya görüşümün biçimlenmesinde de bu karşılaşmaların belirleyici bir yeri oldu. Adalet, merhamet, vicdan ve sorumluluk gibi kavramlar, okuduğum insanların hayatlarında somut bir karşılık buldu. Bir haksızlığı, ona uğrayan insanın iç dünyasından görmek, hayata ilişkin ölçülerinizi etkiliyor. İnsanı yalnızca başarısıyla, sahip olduklarıyla ya da mensubiyetiyle değerlendirmenin ne kadar eksik olduğunu anlıyorsunuz. Benim için bir düşüncenin kıymetini, insan onurunu ne ölçüde gözettiğiyle birlikte tartmak giderek daha önemli hâle geldi.

Edebiyat, içinde yetiştiğim kültürle kurduğum bağı da derinleştirdi. Dilimizin taşıdığı hafızayı, geçmişten devraldığımız değerlerin hayatımızdaki yerini daha çok düşünmeye başladım. Başka hayatları okudukça kendi dünyama da yeni sorularla döndüm: Neyi korumalıyız, hangi alışkanlığımızı sorgulamalıyız, bizden sonrakilere ne bırakmalıyız? Böylece geçmişe bağlılığın, bugünün meseleleri karşısında sorumluluk almayı da gerektirdiğine inandım.

Yazmak ise bütün bu düşünceleri kendi vicdanımın önüne koymak demek. Kâğıda geçirdiğim bir cümle, savunduğum değerlerle yaşayışım arasındaki mesafeyi de hatırlatıyor bana. Bu yüzden edebiyatın kişiliğime ve dünya görüşüme en büyük katkısının, kendimi tamamlanmış saymamayı öğretmesi olduğunu söyleyebilirim. Hâlâ okuyarak anlamaya, yazarak düşüncelerimi sınamaya devam ediyorum.

Emrullah Öztürk: Şiir, roman, deneme ve biyografi gibi farklı türlerde eserler verdiniz. Sizce bir yazarın kendisini ifade edeceği türü belirleyen şey nedir? Kendi yazarlık serüveninizde şiirden romana, şahsi duyuştan toplumsal hafızaya uzanan bir çizgiden söz edebilir miyiz?  

MEHMET SAİT ULUÇAY: Her konunun kendisine yakışan bir söyleyiş biçimi olduğuna inanıyorum. Bazı duygular şiirin yoğunluğunu ister; birkaç kelimenin arasındaki sessizlik, sayfalarca açıklamadan daha fazla şey söyleyebilir. Bazı meseleler ise zaman, mekân ve insan ilişkileri içinde gelişmeye ihtiyaç duyar; orada romanın genişliğine başvurursunuz. Deneme, düşüncenin kendi kendisiyle konuşmasına; biyografi, bir ömrün izlerini takip ederken o insanın yaşadığı devri de anlamaya imkân verir. Bu bakımdan tür seçimini, biraz da anlatılacak şeyin ihtiyacına kulak vermek olarak görüyorum.

Ben yazarlık serüvenime şiirle başladım. Bunda gençlik heyecanının, o yıllarda yaşanan duyguların yoğunluğunun payı olsa gerek. İnsan gençken sevinci de hüznü de özlemi de içinde büyük yankılarla duyuyor. Şiir, o günlerde içimde birikenleri dile getirmenin en tabii yoluydu benim için. Zamanla insanlara, hayata ve geçmişe dair sorularım çoğaldıkça anlatmak istediklerim de başka biçimler aramaya başladı. Bir duygunun bende bıraktığı izi anlatmanın yanında, o duyguyu doğuran hayatı, insanı ve şartları da anlamak istedim. Diğer türlere yönelişim biraz böyle gelişti.

Şiirden diğer türlere doğru yaptığım bu yürüyüş, ilk duygularımı geride bıraktığım anlamına gelmiyor. O ilk heyecanın, insanın iç dünyasına kulak verme çabasının yazdıklarımda yaşamaya devam ettiğini düşünüyorum. Fakat zamanla kendi hikâyemin başkalarının hikâyeleriyle nasıl iç içe geçtiğini daha çok fark ettim. Bir insanın ayrılığı, bir ailenin dağılması yahut haksızlık karşısında duyulan bir acı, bizi yaşanan dönemin büyük meselelerine götürebiliyor.

Dolayısıyla şahsi duyuştan toplumsal hafızaya uzanan bir çizgiden söz edebiliriz. Bunu, yaş aldıkça derinleşen bir anlama ve çağa tanıklık etme isteği olarak da ifade edebilirim. Yaşadığımız zamanın insanlarda bıraktığı izleri görmek, unutulmaya yüz tutmuş hayatlara ve seslere eserlerimde yer açmak istiyorum. Belki yazarlık serüvenimin özünde, kendi içimde duyduğum bir sesi takip ederek başka insanların hayatlarına ulaşma arzusu var.

Emrullah Öztürk: Bugünün Türkiye’sinde edebiyatın toplumla, tarihle ve insanın manevi dünyasıyla ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? Edebiyat yalnızca bireysel bir estetik arayış mıdır, yoksa bir medeniyet tasavvurunu taşıma ve gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğu da üstlenir mi?

MEHMET SAİT ULUÇAY: Edebiyatın insanı bütünlüğü içinde ele alması gerektiğini düşünüyorum. İnsan, yaşadığı toplumdan ve tarihten bağımsız değildir; inançları, korkuları, ümitleri ve vicdanıyla birlikte vardır. Bu sebeple insanı anlatan bir eserin, onun manevi dünyasına ve hafızasına da temas etmesi tabiidir.

Bir medeniyetin hayat anlayışı, çoğu zaman gündelik hayatın küçük ayrıntılarında görünür. Bir annenin çocuğuna seslenişinde, misafire açılan sofrada, ölüm karşısında söylenen sözde, komşunun hakkını gözetme biçiminde… Edebiyat bu ayrıntıları fark eder ve onların içindeki anlamı gelecek zamanlara taşır. Bazen bir roman kahramanının tek bir davranışı, bir dönemin ahlâk anlayışını uzun açıklamalardan daha iyi duyurur.

Ancak bu sorumluluğun eseri hazır hükümlerin taşıyıcısına dönüştürmemesi gerekir. Yazar, inandığı değerleri insanın karmaşık hakikati içinde sınayabilmelidir. Kahramanlarına konuşma hakkı vermeli, onların zaaflarını ve tereddütlerini de görebilmelidir. Estetik özen ile vicdani sorumluluk birlikte yürüdüğünde eser derinleşir. Gelecek kuşaklara bırakacağımız şeyin kıymeti de bu derinlikte saklıdır.

Emrullah Öztürk: D. Mehmet Doğan, Türkçenin meseleleri, kültürel hafıza ve düşünce hayatı üzerine çalışmalarıyla kendine özgü bir yer edindi. Sizin D. Mehmet Doğan’la tanışıklığınız, fikrî yakınlığınız ve birlikte yürüttüğünüz çalışmalar nasıl başladı? Onun şahsiyetinde ve fikir dünyasında sizi en çok etkileyen yönler nelerdi? 

MEHMET SAİT ULUÇAY: D. Mehmet Doğan’la tanışıklığımız, Sayın Mehmet Kurtoğlu’nun başkanlığında Türkiye Yazarlar Birliği Şanlıurfa Şubesinin kuruluş çalışmalarında yer aldığım günlere uzanır. O dönemde kendisiyle zaman zaman görüşme imkânımız oluyordu. Ancak daha sık görüşmemiz ve birlikte çalışma onuruna erişmem, Türkiye Yazarlar Birliği Adıyaman Şubesinin kurucu başkanlığını üstlenmemle başladı.

Adıyaman’da dört yıl şube başkanlığı yaptıktan sonra Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına atanmam vesilesiyle Ankara’ya geldim. Ardından sekiz yıl boyunca yürüttüğüm Türkiye Yazarlar Birliği Ankara Şube Başkanlığı süresince kendisiyle yakın bir çalışma ortamını paylaşma imkânı buldum. Vefatına kadar devam eden bu beraberlik, benim için hem verimli çalışmaların hem de kendisinden çok şey öğrendiğim kıymetli bir tecrübenin adı oldu.

Onun şahsiyetinde beni en çok etkileyen yönlerden biri, inandığı bir meseleyi yıllar boyunca sabırla takip etme iradesiydi. Kültür hayatında bir endişeyi dile getirmek önemlidir; fakat o endişenin gerektirdiği emeği kararlılıkla sürdürmek çok daha güçtür. D.  Mehmet Doğan, düşüncelerini eserleriyle ve çalışmalarıyla hayata geçiren bir insandı. Büyük Türkçe Sözlük, bu sabrın ve çalışma ahlâkının en somut örneklerinden biridir. Onun için kelimelerin peşinden gitmek, aynı zamanda milletimizin hayatına, tarihine ve hafızasına sahip çıkmaktı.

Fikir dünyasında beni etkileyen bir diğer husus, Türkçe ile tarih ve kültür arasındaki bağı sürekli canlı tutmasıydı. Dile gösterdiği hassasiyet, kültürel devamlılığa ve aydın sorumluluğuna ilişkin duruşunun da temelini oluşturuyordu. Birlikte çalıştığımız yıllarda, insanın kendi kültürünü tanımasının ve onu gelecek nesillere aktarmak için emek vermesinin ne kadar önemli olduğunu kendisinden çok şey öğrenerek daha iyi kavradım.

Bugün D. Mehmet Doğan’ı anarken fikirleri ve eserleri kadar, o eserleri ortaya çıkaran sabrı, gayreti ve çalışma ahlâkını da hatırlıyorum. Kendisiyle tanışmış ve birlikte çalışmış olmayı hayatımın kıymetli kazanımlarından biri olarak görüyorum. Kendisini minnet ve rahmetle anıyorum.

Emrullah Öztürk: D. Mehmet Doğan’ın dil meselesine yaklaşımı, sizce Türkçeyi koruma çabasının ötesinde nasıl bir kültür ve medeniyet anlayışına dayanıyordu? Bugün Türkçenin kamusal hayatta, eğitimde, edebiyatta ve dijital dünyada karşı karşıya olduğu sorunlar düşünüldüğünde onun fikirleri nasıl bir anlam taşıyor?

MEHMET SAİT ULUÇAY: D. Mehmet Doğan’ın dil hassasiyetini kültürel devamlılık düşüncesi içinde okuyorum. Kelimeler, insanların dünyayı nasıl gördüğüne dair izler taşır. Bir kelimenin anlamını, çağrışımlarını ve edebiyattaki yerini kaybettiğimizde, geçmişin bazı tecrübelerini kavrama imkânımız da daralır.

Bu nedenle Türkçeye sahip çıkmak, onun zenginliğiyle düşünebilmek ve yeni eserler verebilmekle anlam kazanır. Gençlerimizin bir şiiri, bir tarih metnini, büyüklerinin mektuplarını anlayabilmesi önemlidir. Aynı şekilde bugünün bilimini, teknolojisini ve yeni insan ilişkilerini Türkçeyle açık ve incelikli biçimde ifade edebilmemiz de gerekir. Dilin geçmişle bağı kadar geleceğe açılma gücü de korunmalıdır.

Dijital dünyada hız, söyleyişimize de tesir ediyor. Kısa konuşmak bazen bir ihtiyaçtır; fakat düşüncenin sürekli kısalması başka bir meseledir. Bir duygunun farklı tonlarını, bir fikrin gerekçelerini anlatabilmek için kelimelere ve zamana ihtiyacımız var. Bu bakımdan D. Mehmet Doğan’ın çalışmalarından çıkaracağımız önemli derslerden biri, dile gösterilen özenin düşünceye gösterilen özen olduğudur.

Türkçeyi eğitimde, edebiyatta, kamusal hayatta ve teknolojide yetkin biçimde kullanabildiğimiz ölçüde bu mirasa karşı sorumluluğumuzu yerine getirebiliriz.

Emrullah Öztürk: D. Mehmet Doğan’ın ardından geriye yalnızca kitaplar ve makaleler değil, aynı zamanda bir fikir mirası kaldı. Sizce bu miras nasıl yaşatılmalı? Onu anmakla düşüncelerini günümüzün meseleleri içinde yeniden üretmek arasında nasıl bir fark var?

MEHMET SAİT ULUÇAY: Bir düşünce insanını anmak, ona duyduğumuz vefanın ifadesidir. Fakat vefa, eserlerini yeniden açıp okumayı, sorularıyla uğraşmayı ve görüşlerini ciddiyetle değerlendirmeyi de gerektirir. Bir ismin sıkça anılmasıyla düşüncesinin anlaşılması arasında her zaman doğrudan bir ilişki bulunmayabilir.

D. Mehmet Doğan’ın mirasının yaşaması için eserlerinin genç okurlarla buluşturulmasını, çalışmalarının araştırmalara konu edilmesini, dil ve kültür meseleleri etrafında sürekliliği olan okuma topluluklarının kurulmasını önemli görüyorum. Onun ele aldığı meselelerin bugün hangi biçimlerde karşımıza çıktığını da sormalıyız. Eğitimde, yayıncılıkta ve dijital mecralarda değişen şartlar, bu soruları yeniden düşünmemizi gerektiriyor.

Bir fikir mirasına bağlılık, o mirası eleştirel dikkatten uzak tutmak değildir. Ciddiye aldığımız bir düşünceyle konuşur, ona sorular yöneltir, açtığı yolda yeni meselelerle karşılaşırız. Böylece geçmişten devraldığımız emek bugünün üretimine katılır. Gerçek devamlılığın, bu çalışma ve düşünme ilişkisinde kurulacağına inanıyorum.

Emrullah Öztürk: D. Mehmet Doğan’ın Türkiye Yazarlar Birliği’nin kuruluşundaki ve kurumsal kimliğinin oluşumundaki rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz? Onun öncülük ettiği anlayışın sonraki kuşaklara aktarılması için hangi ilkelerin ve çalışma biçimlerinin korunması, hangilerinin yenilenmesi gerektiğini düşünüyorsunuz?

MEHMETSAİT ULUÇAY: D. Mehmet Doğan’ın Türkiye Yazarlar Birliği’nin kuruluşundaki öncülüğünü, yazarların ortak meseleleri etrafında kalıcı bir zemin oluşturma çabası olarak değerlendiriyorum. Bir kurum kurmak, farklı mizaçları ve beklentileri aynı çalışma düzeni içinde buluşturmayı gerektirir. Kurumun zaman içinde bir hafızaya ve geleneğe kavuşması da uzun soluklu emek ister.

Bu tecrübeden geleceğe aktarılması gereken ilkeler arasında Türkçeye özeni, edebî niteliği gözetmeyi, fikrî bağımsızlığı, emeğe saygıyı ve vefayı sayarım. Genç bir yazarın tanınmışlığından önce metnine bakabilmek, farklı düşünceleri dikkatle dinleyebilmek, kültür hayatının gündelik çekişmeler içinde daralmasına izin vermemek önemlidir.

Çalışma biçimleri ise zamanın ihtiyaçlarına göre yenilenebilir. Yayınların ve arşivlerin erişilebilir olması, farklı şehirlerdeki gençlerin çalışmalara katılabilmesi, dijital imkânlarla okuma ve tartışma ortamlarının genişletilmesi bu yenilenmenin parçalarıdır. Bir kurumun geleneğine bağlılığı, yeni kuşakların söz almasına imkân verdiği ölçüde verimli olur.

Emrullah Öztürk: Yazarlar Akademisi’nin kuruluş düşüncesini ve temel hedeflerini nasıl açıklarsınız?

Akademi, mevcut edebiyat kurumlarından hangi yönleriyle ayrılmayı hedefliyor; yazar yetiştirme, genç kalemleri destekleme, eleştiri kültürünü geliştirme ve düşünce üretimini teşvik etme bakımından nasıl bir işlev üstlenebilir?

MEHMET SAİT ULUÇAY: Yazarlar Akademisi’nin kuruluş düşüncesinin temelinde, kültür, sanat ve edebiyata ilgi duyan dostlarımızın dile getirdiği bir ihtiyaç vardı. Tarih, felsefe ve düşünce ağırlıklı programları düzenli olarak gerçekleştiren, bu alanlarda bir araya gelme ve fikir alışverişinde bulunma imkânı sunan kurumların yok denecek kadar az olduğunu ifade ediyorlardı. Edebiyatın düşünceyle bağını önemsiyor, bu bağın güçleneceği bir ortamın oluşmasını istiyorlardı. Yazarlar Akademisi, bu yöndeki yoğun talebin ve ortak arayışın bir sonucu olarak kuruldu.

Bu kuruluş düşüncesini, insanların düzenli olarak okuyabildiği, yazdıklarını paylaşabildiği ve düşüncelerini olgunlaştırabildiği bir ortam oluşturma amacıyla açıklamak isterim. Yazmaya heves eden çok sayıda insan var; bu hevesin sabırlı bir çalışmaya dönüşebilmesi için yol arkadaşlığına, nitelikli eleştiriye ve sürekliliğe ihtiyaç duyuluyor. Tarihin birikimiyle, felsefenin sorularıyla ve sanatın farklı ifade imkânlarıyla beslenen bir edebiyat anlayışının hem yazana hem okuyana yeni ufuklar açacağına inanıyorum.

Akademinin ayırt edici tarafının, bu sürekliliği kurabilmesi olmasını isterim. Bir konferansta başlayan ilginin bir okuma grubunda derinleşmesi, o okumaların bir yazıya dönüşmesi, yazının eleştiriyle yeniden işlenmesi… Böyle bir çalışma düzeninde katılımcı, edebiyatın hem zevkini hem emeğini tanır. Farklı görüşlerin karşılıklı saygı içinde konuşulabildiği bir ortam da düşüncenin gelişmesine ve eleştiri kültürünün yerleşmesine katkı sağlar.

Yazar yetiştirmeyi de bir kişiye hazır bir üslup kazandırmak şeklinde anlamıyorum. Her insanın kendine özgü bir dikkati, duyarlılığı ve anlatma imkânı vardır. Akademinin görevi, bunun gelişebileceği şartları hazırlamaktır. Genç kalemlere alan açmak, deneyimli yazarlarla temaslarını sağlamak ve eleştiriyi öğrenme sürecinin doğal bir parçası hâline getirmek temel hedefler arasında olmalıdır.

Burada başarıyı, zaman içinde ortaya çıkan nitelikli metinlerde ve kendi düşüncesini daha sağlam kurabilen insanlarda aramak gerekir.

Emrullah Öztürk: Yazarlık çoğu zaman bireysel bir uğraş olarak görülür; oysa edebî geleneklerin oluşmasında usta-çırak ilişkileri, okuma çevreleri, eleştiri ortamları ve kurumlar da önemli rol oynar. Yazarlar Akademisi bu geleneği günümüz şartlarında nasıl yeniden kurabilir? Özellikle genç yazarların yalnızca yazmayı değil, düşünmeyi, okumayı ve kendi edebî seslerini geliştirmelerini sağlamak için nasıl bir yol izlenmeli?

MEHMET SAİT ULUÇAY: Usta-çırak ilişkisinin temelinde dikkatle bakmak ve birlikte çalışmak vardır. Genç bir yazar, tecrübeli bir yazarın metne nasıl yaklaştığını, bir cümleyi niçin değiştirdiğini, hangi ayrıntıyı neden çıkardığını gördüğünde çok şey öğrenir. Bu ilişki, karşılıklı güven ve soru sorma özgürlüğü içinde gelişir.

Yazarlar Akademisi’nde bunu düzenli okuma ve metin değerlendirme, kitap analizleri çalışmalarıyla kurmak mümkün olabilir. Bir hikâyeyi yalnızca beğenip beğenmediğimizi söylemekle yetinmemeli; anlatıcısını, dilini, zamanını ve kişilerini birlikte incelemeliyiz. Gençlerin yazdıkları da aynı dikkatle okunmalı. Eleştiri, metnin hangi noktada güçlendiğini ve nerede imkânlarını kullanamadığını somut biçimde gösterebilmelidir.

Genç yazarlara hayatla bağlarını güçlü tutmalarını da söylerim. İnsanları dinlemek, farklı çevreleri tanımak, gündelik hayatın ayrıntılarını fark etmek yazıyı besler. Okumayla kazanılan birikim, hayatın içinde karşılığını buldukça kişisel bir söyleyişe dönüşür.

Burada Akademiye düşen görev, bu buluşmaları sürekliliği olan bir çalışma düzenine dönüştürmektir. Gençlerin metinlerini yeniden ele aldıkları, yapılan eleştirileri tartıştıkları ve gelişimlerini takip edebildikleri atölyeler oluşturulabilir. Bir metnin ilk hâliyle son hâli arasındaki yolculuk, yazarlığın sabır ve emek isteyen yönünü öğretir. Dergilerde, ortak kitaplarda ve edebiyat buluşmalarında gençlerin eserlerine yer verilmesi de onların okurla ilişki kurmalarını sağlar.

Düşünmeyi geliştirmek için edebiyatın tarih, felsefe, sosyoloji ve sanatla bağını da canlı tutmak gerekir. Farklı görüşlerin rahatça konuşulabildiği, yerleşmiş yargıların sorgulanabildiği bir ortam, genç yazarın hem düşünce dünyasını hem de anlatım imkânlarını genişletir. Akademi, her gencin kendi sorularını geliştirmesine ve farklı bir söz söyleme cesareti kazanmasına alan açmaya çalışmaktadır. Usta-çırak geleneğinin asıl verimi de birbirine benzeyen yazarlar yetiştirmekten ziyade, farklı seslerin olgunlaşmasına katkıda bulunmakla ortaya çıkar.”

Kendi sesini bulmak zaman ister. Başlangıçta sevdiğimiz yazarların etkisini taşırız; bu tabiidir. Önemli olan, zamanla kendi sorularımızı fark etmek ve onları başkasının cümlelerine sığınmadan ifade etmeye çalışmaktır. İyi bir usta, bu bağımsızlaşmayı destekler.

Emrullah Öztürk: Türkiye’nin bugünkü kültür ve edebiyat ortamından geleceğe baktığınızda, önümüzdeki on yıl için nasıl bir edebiyat ve düşünce hayatı hayal ediyorsunuz? Mehmet

Doğan’dan devralınan fikrî miras, Türkiye Yazarlar Birliği’nin tecrübesi ve Yazarlar

Akademisi’nin hedefleri bu geleceğin inşasında nasıl bir araya gelebilir? Sizden sonra gelecek kuşaklara bırakmak istediğiniz temel düşünce veya çağrı nedir?

MEHMET SAİT ULUÇAY: Verimli tartışmalara dönüşebildiği bir edebiyat ortamı hayal ediyorum. Gençlerin söz almak için uzun süre kapı önlerinde beklemediği; buna karşılık sözün emek, okuma ve sorumluluk istediğini de bildiği bir ortam…

Türkçenin bütün imkânlarından yararlanan, kendi tarihine ve insanına yakından bakarken başka toplumların tecrübelerine de açık bir edebiyat arzuluyorum. Kendi kültürünü tanımak, dünyayı anlamaya engel değildir. İnsanın durduğu yeri bilmesi, başkalarıyla daha sahici bir ilişki kurmasına yardımcı ola cağını düşünüyorum.

D. Mehmet Doğan’ın dil ve hafıza hassasiyeti, Türkiye Yazarlar Birliği’nin kurumsal tecrübesi ve Yazarlar Akademisi’nin eğitim hedefleri; ortak okuma programları, araştırmalar, yayınlar ve kuşaklar arası çalışmalarla birbirini tamamlayabilir. Bu imkânın hayata geçmesi, iyi niyetin düzenli ve ortak bir emeğe dönüşmesine bağlıdır. Bunun için kurumların kıskançlık ve birbirini yıpratma gibi tutumlardan uzak durması; karşılıklı diyalogu, yardımlaşmayı ve güveni esas alması gerekir.

Gelecek kuşaklara bırakmak istediğim çağrı şudur: Dilinizi tanıyın, insanı dikkatle dinleyin, düşüncenizi sınamaktan çekinmeyin. Yazdığınız cümlenin hakkını vermeye çalışın. Şöhretin ne kadar süreceğini bilemeyiz; fakat özenle yazılmış bir metnin, hiç tanımadığınız bir insanın hayatında karşılık bulma ihtimali vardır. Bu ihtimal, çalışmaya değer.

Emrullah Öztürk: Bir dönemin kültür hayatını anlamak için yalnızca o dönemde yazılan kitaplara değil, o kitapların etrafında oluşan dostluklara, tartışmalara, dergilere ve kurumlara da bakmak gerekir. Sizin tanıklık ettiğiniz edebiyat ve fikir çevrelerinden henüz yeterince kayda geçirilmemiş hangi hatıraların, şahsiyetlerin veya düşünce tecrübelerinin gelecek kuşaklara aktarılması gerektiğini düşünüyorsunuz?

MEHMET SAİT ULUÇAY: Bu soruda, somut isimleri ve hatıraları kendi bağlamları içinde ele almak gerekir. Genel olarak en fazla ihmal edildiğini düşündüğüm alan, kültür hayatını gündelik emekleriyle ayakta tutan insanların tecrübeleridir. Dergiyi hazırlayan, tashih yapan, kitapları okura ulaştıran, toplantının bütün yükünü üstlenen insanlar çoğu zaman anlatının dışında kalıyor. Oysa bir dönemin edebiyat hayatını onların emeğini görmeden bütünüyle anlayamayız.

Bir derginin hangi şartlarda çıkarıldığını, bir yazının nasıl tartışıldığını, bir genç yazarın ilk metninin kim tarafından ve nasıl okunduğunu bilmek çok kıymetlidir. Dostlukların yanında anlaşmazlıkları da kaydetmek gerekir. Çünkü fikir hayatı, farklı görüşlerin karşılaşmasıyla gelişir; her şeyin uyum içinde yaşandığı bir geçmiş tasviri, hakikatin önemli bir bölümünü örter.

Bu sebeple sözlü tarih çalışmalarını, mektupların, günlüklerin ve dergi arşivlerinin korunmasını önemsiyorum. Hatıralar mümkün olduğunca belgelerle karşılaştırılmalı; tarihleri, kişileri ve şartları açık biçimde kayda geçirilmelidir.

Gelecek kuşaklara insanları bütün zaafları, gayretleri ve tercihleriyle tanıyabilecekleri bir hafıza bırakmalıyız. Bir kültür çevresini canlı kılan şey, orada bulunmuş insanların gerçek sesleridir.

Emrullah Öztürk: Türkiye’de edebiyat üretimi devam ediyor; ancak nitelikli edebiyat eleştirisinin, düşünce tartışmalarının ve kuşaklar arası fikir alışverişinin yeterince güçlü olup olmadığı tartışılıyor. Sizce bugün edebiyat dünyamızın en temel eksikliği nedir? Yazarlar, eleştirmenler, yayıncılar ve kültür kurumları bu eksikliği gidermek için nasıl bir sorumluluk üstlenmeli?

MEHMNET SAİT ULUÇAY: Aynı zamanda Mitosera  Yayınları’nin sahibiyim. Bu sorunuzu hem Yazarlar Akademisi Genel Başkanı hem de Genel Yayın Yönetmeni sıfatıyla cevaplamak isterim. Benim üzerinde en çok durduğum eksiklik, nitelikli okumanın ve gerekçeli eleştirinin yeterince süreklilik kazanamamasıdır. Bir kitabın yayımlanması önemli bir başlangıçtır; onun iyi bir editörün elinden geçmesi, redekte edilmesi, dikkatle son okumaların yapılması, tartışılması ve edebiyat içindeki yerinin değerlendirilmesi de gerekir. Bu ikinci emek zayıf kaldığında, eserler arasındaki farkları konuşmak güçleşir.

Eleştirinin güvenilir olması için hem bilgiye hem hakkaniyete ihtiyacı vardır. Yazarla yakınlığımız ya da uzaklığımız, metin hakkındaki hükmümüzün yerine geçmemeli. Bir eserin başarılı taraflarını da aksayan yönlerini de gerekçeleriyle gösterebilmeliyiz. Yazarın eleştiriyi dinleyebilmesi, eleştirmenin de metne emek vermesi gerekir.

Yayıncıların özenli editörlük süreçleri kurması, dergilerin ciddi incelemelere yer açması, kültür kurumlarının sürekliliği olan tartışma ortamları hazırlaması bu bakımdan önemlidir. Genç eleştirmenlerin yetişmesi de genç yazarların desteklenmesi kadar dikkate alınmalıdır. Edebiyatın kendisi üzerine düşünebilen insanlara ihtiyacı var.

Kuşaklar arasındaki alışveriş ise karşılıklı merakla mümkün olur. Tecrübeli yazar gençlerin sorularını dinlemeli; gençler de kendilerinden önce verilmiş emeği tanımaya çalışmalı. Birbirimizi dikkatle okuyabildiğimiz ölçüde daha güçlü bir edebiyat ortamı kurabiliriz. Bunun ilk şartı, metne ve onu anlamak için harcanan zamana değer vermektir.

Mehmet Sait Uluçay – Biyografi

Mehmet Sait Uluçay, Türk edebiyatı ve kültür dünyasında şiir, roman, deneme ve biyografi alanlarında eserler vermiş; uzun yıllar kamu hizmetinde bulunmuş bir yazar, şair ve kültür insanıdır. Aynı zamanda kültürel çalışmalar, yazarlık eğitimleri ve gençlerin edebiyatla buluşmasına yönelik projeleriyle tanınmaktadır.

1955 yılında Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlı Salkımbağı (Alut) Köyü’nde dünyaya geldi. İlkokulu köyünde, ortaokulu Kahta’da, lise öğrenimini ise Amasya İmam Hatip Lisesi’nde tamamladı. Daha sonra Anadolu Üniversitesi İşletme/İş İdaresi bölümünden mezun oldu.

Yazı hayatına genç yaşlarda başladı. Lise yıllarından itibaren şiir ve edebiyatla ilgilendi; çeşitli gazete ve dergilerde şiirleri, denemeleri ve yazıları yayımlandı. Edebiyat çalışmalarında özellikle insan, medeniyet, inanç, tarih şuuru ve toplumsal meseleler üzerinde yoğunlaştı.

Kamu görevleri boyunca eğitim, kültür ve yönetim alanlarında çeşitli görevlerde bulundu. Öğretmenlik yaptıktan sonra Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde görev aldı. Daha sonra Şanlıurfa İl Kültür Müdürlüğü’nde şube müdürlüğü ve il müdürlüğü görevlerini yürüttü. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı bünyesinde Adıyaman Sanayi ve Ticaret İl Müdürü olarak görev yaptıktan sonra bakanlık müşaviri olarak çalışmalarını sürdürdü.

Mehmet Sait Uluçay, yalnızca eserleriyle değil; kültür ve edebiyat hayatına yaptığı organizasyonel katkılarla da dikkat çekmektedir. Türkiye’nin farklı şehirlerinde düzenlenen çok sayıda konferans, panel, sempozyum ve söyleşi programında konuşmacı ve yönetici olarak görev almış; edebiyat, düşünce ve kültür alanında önemli etkinliklere katkı sunmuştur.

Uzun yıllar Türkiye Yazarlar Birliği Adıyaman ve Ankara Şube Başkanlığı görevini yürüttüğü dönemde, Cumhuriyet tarihinde ilk kez kapsamlı bir edebiyat festivalinin gerçekleştirilmesine öncülük etti. Çok sayıda yazar, şair, akademisyen ve sanatçının katıldığı; panel, söyleşi, şiir dinletisi, imza günü ve kültürel etkinliklerin yer aldığı bu festivalin geleneksel hale gelmesini sağladı. Onun öncülüğünde başlatılan festival, sonraki yıllarda da düzenli olarak devam ederek Türkiye’nin önemli kültür ve edebiyat organizasyonlarından biri hâline geldi.

Ayrıca gençlerin yazarlığa yönlendirilmesi, okuma kültürünün geliştirilmesi ve yeni yazarların desteklenmesi amacıyla birçok eğitim, atölye ve kültürel projeye katkı sundu. Başkanlığını yürüttüğü Türkiye Yazarlar Birliği Ankara Şubesi çatısı altında sırada her yıl “Yazar Okulu” başta olmak üzere çeşitli yazarlık, Diksiyon Etkili Konuşma Sanatı, Senaryo Yazarlığı eğitimlerine öncülük yaptı. Halen Genel başkanlığını yürüttüğü Yazarlar Akademisi’nde bu programlarının hayata geçirilmesine öncülük etmektedir.

Mehmet Sait Uluçay, yazarlığı yalnızca estetik bir uğraş olarak değil; aynı zamanda kültürel hafızayı diri tutan, düşünceyi besleyen ve topluma yön veren bir sorumluluk alanı olarak değerlendirmektedir. Türk edebiyatı ve kültür hayatına yönelik çalışmalarıyla hem eserleri hem de yetişmesine katkı sunduğu yeni kuşaklarla etkisini sürdürmektedir.

Mehmet Sait Uluçay, ayrıca, Mitosera Yayınları Genel Yayın Yönetmeni olarak yayıncılık faaliyetini sürdürmektedir.

Eserlerinden Bazıları

Bir Geçit Ver Düşüncelerinden (şiir)

Güneşe Az Kaldı (şiir)

Belki Bir Gün (şiir)

Yaman Bir Arayış (şiir)

Sürgün ve Aşk (roman)

Kayıp Yıldızın Peşinde (roman)

Zeytun – Bir İsyan Romanı Roman)

Bitlerin Dansı (roman)

İnsanlık Tarihinde Erdem Arayışı (deneme)

Sosyal Medya (deneme)

Mehmed Âkif ve Düşünce Dünyası (biyografi)

Mahpus Kalemler (deneme)

Bir Gönül Dilinin İmkânı ve Sınırları

Kelile ve Dimne (Ahmet Mithat Efendi’den Sadeleştirme)