Senin Işığın Kaç Yıllık!?

Bir köyde, şehir ışıklarından uzakta, doğayla iç içe bir gecede gökyüzüne baktınız mı?

Binlerce yıldız… Her birinin ayrı bir uzaklığı, ayrı bir hikâyesi var. İnsanlık tarih boyunca yıldızlarla yönünü bulmuş, mevsimleri belirlemiş, zamanı anlamaya çalışmış. Gökyüzü, en eski ilimlerin ve en derin soruların kaynağı olmuş.

Aslında evrenin geçmişine bakıyoruz.

Işık saniyede yaklaşık 300 bin kilometre yol alıyor. Bir yılda katettiği 9,46 trilyon kilometrelik mesafeye ışık yılı diyoruz. Dolayısıyla 1.000 ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın bugününü değil, 1.000 yıl önceki hâlini görüyoruz.

Şimdi düşünelim…

Ömrünü uzatmak için tıbbın bütün imkânlarını seferber eden, zaman kazanmak için teknolojiler geliştiren insan, binlerce yıl öncesinden gelen ışıklarla karşılaşıyor.

Eta Carinae ismini duydunuz mu?

Eta Carinae, bizden yaklaşık 7.500 ışık yılı uzaklıkta bulunan, iki büyük yıldızdan oluşan bir sistemdir. Bugün gördüğümüz ışık, yaklaşık MÖ 5475’te yola çıktı. O günlerde insanlar tarımla uğraşıyor, köyler kuruyordu. Henüz Sümer şehirleri ortaya çıkmamış, Mısır piramitleri inşa edilmemişti.

O ışık yol alırken medeniyetler kuruldu, imparatorluklar yıkıldı. İnsanlık matematiği, fiziği ve astronomiyi geliştirdi. Nihayet binlerce yıl önce yola çıkan ışığın kaynağını ve özelliklerini inceleyebilecek seviyeye ulaştı.

Işık uzayda yol alırken, insanlık da bilgi birikimini artırdı.

Eta Carinae, 1677’den bu yana astronomi kayıtlarında yer alıyor. Yaklaşık 350 yıldır gözlemliyoruz. Fakat bugün bile onun binlerce yıl önceki hâlini görüyoruz.

Belki yıldız sistemi bugün bambaşka bir durumda. Bilmiyoruz. Çünkü yıldızın bugün yaydığı ışık bize henüz ulaşmadı.

“İnsanın üzerinden öyle uzun bir zaman gelip geçti ki, o henüz anılan bir şey değildi.” (İnsan suresi, 1. ayet)

Eta Carinae’den ışık ayrıldığında biz yoktuk. Bugün sahip olduğumuz medeniyet de yoktu. O ışık bize ulaşırken sayısız insan doğdu, yaşadı ve öldü. Bugün onu gören bizler de bir gün olmayacağız.

İnsan, var olmakla yok olmak arasındaki bu kısa ömürde neleri kalıcı sanıyor?

İnsan, kısa ömründe kendisinden çok daha eski bir dünyaya kalıcı biçimde sahip olduğunu sanıyor. Toprağı parselliyor, mülk biriktiriyor, sınırlar çiziyor. Sahip olduğunu düşündüğü şeylerin kendisinden önce de var olduğunu, kendisinden sonra da varlığını sürdüreceğini unutabiliyor.

Tolstoy’un İnsana Ne Kadar Toprak Lazım? hikâyesindeki Pahom gibi…

Daha fazla toprağa sahip olmak uğruna hayatını kaybeden Pahom’un sonunda ihtiyaç duyduğu yer, yalnızca mezarının kapladığı toprak oluyor.

Kur’an’daki Firavun ve Karun örnekleri de gücün ve servetin insanı nasıl yanıltabileceğini hatırlatıyor.

Kur’an’da anlatılan Ashab-ı Kehf kıssasını hatırlayalım.

İnançlarını korumak için dönemin baskıcı düzeninden uzaklaşarak bir mağaraya sığınan gençler… Kehf suresinde onların uzun yıllar uyutulduğu, 25. ayette ise üç yüz yıl ve buna dokuz yıl ilave edilen bir süreden söz edilir.

Uyandıklarında ne kadar zaman geçtiğini bilemezler. Bir gün veya günün bir bölümü kadar kaldıklarını düşünürler.

Onlar için kısa görünen zaman, dışarıdaki dünyada yüzyıllara karşılık gelmiştir.

Buradaki asıl mesele yalnızca geçen yılların sayısı değildir. Kıssa; insanın zaman karşısındaki sınırlılığını, inancı uğruna gösterdiği direnci ve Allah’ın kudretini hatırlatır.

Üstelik o gençler, kendi dönemlerinde doğru bildiklerini korumak için bir tercih yapmışlardı. Aradan yüzyıllar geçti. Onların hikâyesi ise Kur’an aracılığıyla sonraki nesillere ulaşan bir ibret hâline geldi.

Bir yıldızın ışığı binlerce yıl sonra gözümüze ulaşırken, Ashab-ı Kehf’in kıssası da yüzyıllar ötesinden insanın aklına ve vicdanına sesleniyor.

Biri evrenin fiziksel düzenine, diğeri vahyin bildirdiği bir hakikate ait. Aslında ikiside ayet ama mecraları farklı. İkisi üzerinde düşünürken zamanın yalnızca bizim yaşadığımız andan ibaret olmadığını fark ediyoruz.

Zamanı ölçebilen insan, zamanın sahibi olamayacağını unuttuğunda kendi sınırlarını da unutuyor.

İnsanlık tarihine baktığımızda yalnızca teknolojik buluşları değil, insanın güçle kurduğu ilişkiyi de görüyoruz. İnsan aklıyla keşfediyor, üretiyor, medeniyetler kuruyor. Fakat aynı akıl, elde ettiği imkânları başkalarını sömürmek, doğayı tahrip etmek veya kendi gücünü mutlaklaştırmak için de kullanabiliyor.

Kur’an’ın anlattığı insanlık tarihinde peygamberlerin rehberliği tam da bu noktada önem kazanıyor.

Kur’an’ın ifadesiyle:

“Andolsun, biz her ümmete, Allah’a kulluk edin ve tâğuttan kaçının diye peygamber gönderdik.” (Nahl suresi, 36. ayet)

İnsan aklı yeni yollar açar ve yeni araçlar geliştirir. Fakat yoldan saptığında, onu yeniden hakka, adalete ve merhamete çağıracak bir rehberliğe ihtiyaç duyar.

Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın anlatımıyla “İlim bir şeyin doğrusunu gösterir. Beş, dörtten büyüktür bunu gösterir. Ama bu yetmez. Eğer o beş kazanç haramsa ve dört kazanç helalse din de ahlak da gelir o dört helal kazancın beş haram kazançtan üstün olduğunu insana öğretir.”

İnsanlık, binlerce ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın kimyasal bileşimini ışığından okuyabiliyor; fakat kendi içindeki kibri, hırsı ve arzuları tanımakta aynı başarıyı gösterebiliyor mu?

Ne mutlu bunu başarabilene…

Bir zamanlar kendi elleriyle yaptığı putlara kutsallık atfeden insan, bugün de kendi ürettiği teknolojiyi, serveti veya gücü hayatının mutlak amacı hâline getirebiliyor. Araçlar değişiyor, fakat insanın kendisini ve sahip olduklarını yüceltme eğilimi devam edebiliyor.

Göz yıldızı görür, akıl uzaklığını ölçer, gönül ise gördüğünün manasını aramalıdır.

Bilgi sahibi olmakla hikmet sahibi olmak, dünyayı değiştirmekle kendini değiştirmek aynı şey değildir.

Şimdi yeniden Eta Carinae’ye dönelim.

O yıldız bilinçli olarak bize bir mesaj göndermiyor madde bir iradeyle görevini yerine getiriyor. Işığı fizik yasaları gereği yol alıyor. Fakat insan bu yolculuktan kendisine bir ders çıkarabilir. Ama o ışığı bize ulaştıran bizim bu konu üstünde birçok açıdan düşünmemizi istiyor.

Bir yıldızın ışığı 7.500 yıl sonra bize ulaşabiliyorsa, bugün yaptıklarımızın etkisi bizden sonra ne kadar devam edecek?

Üç gün mü, üç ay mı, otuz yıl mı?

Yoksa nesiller boyunca mı?

Bizden önce yaşayan insanların bilgisini, emeğini ve tecrübesini devraldık. Bugün kullandığımız teknolojiler bile binlerce yıllık birikimin eseri.

Demek ki biz yalnızca kendi çağımızın insanları değiliz; geçmişin mirasçıları, geleceğin emanetçileriyiz.

Peki bizden sonrakilere ne bırakacağız?

Hz. Peygamber’in, insan öldüğünde amel defterinin üç şey dışında kapanacağını bildiren hadisi de bu sorumluluğu hatırlatır: Sadaka-i cariye, faydalı ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlat.
(Sahih Müslim, 1631)

Belki de insanın en kıymetli eseri, üzerine adını yazdırdığı bir yapı değil; adını hiç bilmeyecek bir insanın hayatında bıraktığı iyiliktir.

Yunus Emre’nin gönül vurgusu da bu düşünceyi tamamlar. İnsanın değeri yalnızca bildikleriyle değil, başkalarının hayatında bıraktığı iyilikle de ortaya çıkar.

Çünkü bir yıldızın ışığı binlerce yıl yol alabilir. Bir insanın yaptığı iyilik ise belki yalnızca bir başka insanın kalbine ulaşır. Fakat o iyilik, başka bir iyiliğin başlangıcı olabilir.

Bir gece yeniden gökyüzüne bakalım…

Gördüğümüz yıldızlardan bazılarının ışığı biz doğmadan binlerce yıl önce yola çıktı. Bizden sonra da başka ışıklar ulaşmaya devam edecek.

Bizim ışığımız kaç yıllık olacak?

Asıl mesele ne kadar uzun süre hatırlanacağımız değil, yaşarken ve bizden sonra neyi aydınlatabileceğimizdir.

Çünkü insanın ömrü sınırlıdır; fakat geride bıraktığı iyiliğin etkisi kendi ömrünü aşabilir.

Belki de insanın asıl meselesi, daha uzakları görebilmek değil; gördüklerinden hareketle doğru yöne yürüyebilmektir.