Anlamdan Etkiye

96 SAAT (TAKEN) Üzerine Bir Aksiyon Okuması

Bir filmi ne için izleriz? Bu soru herkes için farklı cevaplar barındırır ve herkesin cevabı da kendince haklıdır. Çoğunlukla filmleri zevk ve ilgi dünyasına göre seçer izleyici… Ancak film okuması yaptığınızda film ile duygularınız arasına mesafe girer. Bu da filmi tahlil ederken gerekli bir ölçüttür. Pierre Morel’in yönettiği, Luc Besson’un yapımcı ve senarist kimliğiyle şekillenen 96 Saat (Taken), 2000’ler sonrası aksiyon sinemasının en saf, en indirgenmiş örneklerinden biri olarak okunabilir. Film, dramatik derinlik iddiası taşımayan, aksine tüm enerjisini hız, tehdit ve şiddetin kesintisiz akışına yönelten bir anlatı kurar. Hikâye basittir: Eski bir gizli ajan olan Bryan Mills’in (Liam Neeson), Paris’te kaçırılan kızını çok kısa bir zaman dilimi içinde kurtarma çabası. Ancak bu yalınlık, filmin hem gücü hem de zayıflığıdır. Filmin açılışındaki temel sahne “kaçırılma anının bir cep telefonu görüşmesi üzerinden yaşanması” modern aksiyon sinemasının travmatik gerilimini kristalize eder. Seyirci, tıpkı baba Bryan gibi, olaya müdahale etmeyen bir tanığa dönüşür. Bu sahne, filmin dramatik zirvesi olmasının yanı sıra, geri kalan anlatının da ahlaki meşruiyetini kurar: Bundan sonra görülecek her şiddet eylemi, “haklı” ve “zorunlu” dur. Film, bu etik çerçeveyi bir daha sorgulamaz.

96 Saatin anlatı yapısı klasik bir “saatli bomba” mantığıyla işler. Zaman daraldıkça şiddet yoğunlaşır, karakter derinliği ise giderek azalır. Bryan Mills, psikolojik açıdan gelişen bir karakter değil, geçmiş deneyimleri sayesinde kusursuz biçimde işleyen bir aygıttır. Liam Neeson’ın performansı da bu mekanikliği bilinçli biçimde kabullenir. Oyunculuk, dramatik bir dönüşüm yaratmaktan çok, fiziksel kararlılık ve soğukkanlılık üzerine kurulur. Bu anlamda Neeson’ın varlığı, filmin inandırıcılığını artırır ama aynı zamanda onun için “gereksiz” bir sinemasal sapma izlenimi de bırakır.

Eleştirel açıdan bakıldığında, film mantıksal tutarlılık, karakter gelişimi ve dramatik derinlik gibi ölçütleri bilinçli olarak ihmal eder. Taken, izleyiciden düşünmesini değil, teslim olmasını ister. Bu da onu eleştirmenler için sorunlu, aksiyon tutkunları içinse tatmin edici kılar. Film, Arnavut insan kaçakçılarını neredeyse karikatürize edilmiş bir kötülükle sunarak basit bir “biz ve onlar” karşıtlığı kurar. Bu karşıtlık, hikâyeyi hızlandırır; ancak etik ve politik açıdan tartışmalı bir zemin yaratır.

Pierre Morel’in yönetmenliği, filmin en güçlü yönlerinden biridir. Kamera, duraksamayı sevmez; kurgu hızlıdır, aksiyon sahneleri uzatılmaz. 93 dakikalık süresiyle 96 Saat, seyirciyi yormayan ama aynı zamanda ona düşünme alanı da bırakmayan bir tempoya sahiptir. Morel’in daha önce ‘District B13’’te sergilediği kinetik anlatım dili, burada daha ticari ve daha tek yönlü bir forma bürünür.

2008 yapımı bu filmi neden sevdiğimi bilmiyorum belki adrenalin belki de hızının bir şekilde beni çarpmasıdır. 96 Saat, sinema tarihinde “büyük” bir film olma iddiası taşımayan, fakat tür sinemasının işlevselliğini sonuna kadar yerine getiren bir yapımdır. Ne anlatmak istediği bellidir ne de anlatmadıklarıyla ilgilenir. Bu yönüyle, modern aksiyon sinemasının çıplak mantığını ifşa eder: Anlamdan çok etki, karakterden çok hareket, sorudan çok sonuç. Taken yani 96 saat, tam da bu nedenle eleştirmenlerin mesafeli durduğu ama geniş bir izleyici kitlesinin benimsediği bir “gişe filmi” olmanın ötesinde, popüler aksiyon estetiğinin öğretici bir örneği olarak okunabilir.

Tüm bu eleştirel mesafeye rağmen 96 Saat’e duyduğum ilgiyi tamamen rasyonel gerekçelerle açıklayamıyorum. Film, her izleyişimde aynı hızla akıp giderken düşünmekten çok hissetmeme neden oluyor. Belki de bu yüzden, kusurlarını bildiğim hâlde etkisinden kaçamıyorum. Adrenalini yüksek, duygusal olarak sade ama dürüst bir sinema deneyimi sunuyor. Bazen bir filmin bizde bıraktığı iz, onun ne anlattığından çok, bize ne yaptığını hatırlatıyor.

Fotoğraf Kaynak: https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/televizyon/96-saat-konusu-nedir-oyunculari-kimler-96-saat-filmi-nerede-cekildi-42197399