Ekonomiye Dair Çözümler

Bir önceki yazımda ekonominin panoramasını yapmış, bir sonraki yazımda 20 maddelik çözüm önerilerimi yazacağımı ifade etmiştim. Girişi uzatmadan  doğrudan çözüm önerilerime geçmek istiyorum.

1-Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, 2026 yılı ikinci çeyreğinde yüzde 2.3 arttı. Ancak bu büyüme hızı üç nedenle derde deva olmaz. Birincisi, başta Çin ve Hindistan gibi yüzde 5 ve üzeri büyüyen yükselen piyasalarla aramızdaki farkın açılmasına yol açar. İkincisi, gelişmiş ülkelerle aramızdaki gelişmişlik farkının kapanmasına katkı yapmaz. Üçüncüsü, nüfus artış hızı fren yapmasına rağmen halen genç nüfusumuz Batı ülkelerinden yüksek, bu büyüme gençlerin istihdama katılımını teşvik edecek nitelikte değil. İşte, bu engebeleri aşmak için ekonomi yönetiminin en birinci önceliği yatırım ve üretim olmalıdır.

2- Ekonomide bir türlü aşamadığımız bir sorun da, üretim içindeki ileri teknoloji ürünlerinin düşüklüğü. 2026 yılının ikinci çeyreğinde Türkiye’de sanayi üretimi kapsamında ileri teknoloji sektöründeki üretim yüzde 3.9 oranında artmış. Maalesef ekonomimiz düşük ve orta teknoloji tuzağından bir türlü çıkamadı. Bunun birinci nedeni,  ileri teknoloji ürünlerine çok özel bir odaklanmanın olmaması. İkinci nedeni ileri teknoloji ürünlerine yapılan teşviklerdeki yanlışlık. İleri teknoloji ürünlerine zaman zaman iyi teşvikler verildi ancak bu teşviklerinin doğru yerde kullanılıp kullanılmadığı, verilen teşviklerin nasıl sonuçlar verdiği denetlenmedi.

3- 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre;  ihracatımız 185 milyar 6 milyon dolar, ithalatımız 250 milyar 791 milyon dolar olarak gerçekleşti. 8 ayda dış ticarette 65 milyar dolar açık verdik. Bu açıkta Çin ve Rusya ile dengesiz ticaretimizin etkisi çok büyük. Gümrük politikamız gözden geçirilmeli.

4- Yedi ayda 1 trilyon 791 milyar dolar faize para ödedik. Yine yedi ayda bütçe açığı 1 trilyon 321 milyar liraya ulaştı. Devlet halka kemer sıktırmak yerine kendisi kemer sıkmalı, tasarruf yapmalı. Bunun için seçim ekonomisi uygulamamalı. Özellikle ülkeye katma değer üretmeyen gösteriş yatırımlarından uzak durmalı.

5-Ekonomide verimlilik sorunu var. Kaynak, işgücü ve işletme verimliliğine  önem verilmeli.

6-Vergi maliyet unsurudur. Vergileri artırmak yerine vergiyi tabana yaymak, az kazanandan az, çok kazanandan çok almak daha doğru olacaktır.

7-Enflasyonla mücadele problemlerin başında gıda enflasyonu geliyor. ‘Bütçeden tarıma ayrılacak destekleme tutarı, gayri safi milli hasılanın yüzde 1’inden az olamaz’ şeklinde yasa çıkarılmıştı. Bu kurala hiçbir zaman uyulmadı. Uyulması halinde gıda enflasyonu düşer.

8-Tarımsal üretimde bir başka sorun ekilmeyen arazilerin yüksekliği. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre,  üst üste iki yıl ekilmeyen atıl tarım arazisi miktarı yaklaşık 300 bin dekar. Bu arazilerin niçin ekilmediği tespit edilip hemen tarımsal üretime alınmalı.

9-Tarım sektöründe kronik sorunlarımızdan biri de, tarımsal endüstride yetersiz kalmamız. Tarımsal ürünleri işleyerek,  çok çeşitli endüstriyel ürüne dönüştürerek ihracat etmek çok daha kârlı olacaktır.

10- Tarımsal ve hayvansal üretimde ana girdiler olan gübre, akaryakıt, ilaç ve yem fiyatları gerek destekleme gerekse yerli üretimi artırarak düşürülmeli.

11-Yapılan bir araştırmada mezun olduğu okulla ilgili işte çalışanların oranı yüzde 40’ı geçmiyor. Bu üniversite-iş piyasasının uyumsuzluğunu gösteriyor.  MEB, TOBB, YÖK bu konuda özel çalışmalar yapmalı.

12-Bir dönem ‘meslek lisesi memleket meselesi’ kampanyaları başlatılmıştı. Kampanyada kaldı. Bugün meslek liseleri ile teknik liseler işgücü piyasalarıyla örtüşmüyor. Artık meslek liselerinde yeterli pratik yapılmıyor, stajlar sınırlı düzeyde kalıyor. Mesleki ve teknik liseler bir kez daha ülke gündeminde önemli bir yer edinmeli ve ara eleman sorunu çözülmeli.

13- Temmuz 2026 verilerine göre, işsizlik yüzde 8.1. Genç işsiz yüzde 14.5. Atıl işgücü oranı ise yüzde 30.6. Bu çalışılabilir nüfusun yüzde 30’dan fazlasından yararlanamadığımızı gösteriyor. İstihdam dostu yatırımlarla çalışmaya hazır bu yetişmiş insan gücünden yararlanmalıyız.

14- Nitelikli işgücüyle ilgili başka bir sorun. Eğitim hizmetlerinin çoğunluğu devletçe kaynaklanan nitelikli işgücünün ülkeyi terk etmesi.  Beyin göçünün nedenleri araştırılmalı gerekli önlem alınmalı.

15- Dış borç stokumuz 539 milyar doları aştı. Bu sürdürülebilir değil. Dış borcumuzu azaltıcı önlemler alınmalı.

16- Ekonomiyi olumsuz etkileyen kayyum uygulamalarına son verilmeli.

17-Ekonomi demokrasi ve hukuk güvenliğinin olduğu ortamları sever. Demokrasiye zarar verecek, hukukun üstünlüğünden uzaklaştıracak uygulamalar gözden geçirilmeli.

18-Savunma ve dış politikadan kaynaklı riskler azaltılmalı. Bölgesel barışa öncelik verilmeli.

19- Ekonomi güveni sever. Edirne’den Hakkari’ye, Kars’tan Muğla’ya Anadolu’nun her karışında güven tesis edilmeli.

20-Ekonomi yönetimi gerçekçi olmalı. Halka doğruları söylemeli. Sık sık hedef değiştirmemeli.

Son söz, ekonomi yönetimi çözümün para piyasalarında değil, yatırım ve üretimde olduğunu artık görmeli.