Project 2025’i okurken basit bir “politika önerileri demetiyle karşı karşıya olmadığımı anladım; bu metin, yürütmenin sınırlarını ve devletin kemik yapısını kalıcı biçimde yeniden çizme iddiasında. ABD’nin kılcal damarlarına uzanan bu tasarım, yalnız Washington’da birkaç bürokratın masasını değiştirmiyor; güçler ayrılığı, kurumların tarafsızlığı ve hakların geleceğine dair çıtayı aşağıya çekiyor. Tam da bu yüzden yazıyorum: Çünkü tartışma, teknik bir reformdan ibaret değil— kurumsal denge ile özgürlükler dengesinin tamamı masaya yatırılıyor. “Yarın çok geç olabilir” klişesi değil bu; zira bu belgenin mimarisi, hızlı ve köklü değişimi, ilk günden “şok doktrini” ile devreye sokmayı hedefliyor. Bu yazı, olup biteni büyüteçle okuyan bir uyarı—hem anayasal frenler açısından, hem de demokrasinin toplumsal meşruiyeti açısından.

KRİZ DEĞİL, TASARIM

ABD’de seçim bildirgeleri çoğunlukla dört yıllık hedeflere odaklanır. Project 2025 ise bu kalıbı aşan, yürütme erkinin kapsamını ve devlet yapısını kalıcı biçimde dönüştürmeyi hedefleyen bir çerçevedir. The Heritage Foundation öncülüğünde hazırlanan ve 920 sayfalık “Mandate for Leadership” başlıklı belge, olası bir ikinci Trump yönetimi ya da herhangi bir muhafazakâr başkanlık döneminde federal devletin tepeden tırnağa yeniden inşasını öngörür. Heritage Başkanı Kevin Roberts, girişimi “Trumpçılığın kurumsallaştırılması” olarak nitelemekte; proje 100’den fazla muhafazakâr kuruluşun katkısı ve 22 milyon dolarlık bütçeyle yürütülmektedir.

Project 2025, Heritage’ın uzun soluklu politika mühendisliği geleneğinin parçasıdır. Kurum, 1981’de Reagan için, 2016’da ise Trump için benzer yol haritaları üretmiş; Trump’ın ilk yılında önerilerinin “yaklaşık üçte ikisinin” uygulandığını kamuoyuna duyurmuştur. Son versiyon Nisan 2023’te yayımlanmış; seçim atmosferinde görünürlüğü artınca “Stop Project 2025 Task Force” gibi girişimler ve ihbar hattı gibi uygulamalarla siyasi polemiğin merkezine yerleşmiştir. Trump, Temmuz 2024’te Project 2025’ten uzaklaştığını belirtse de projenin mimarlarının önemli kısmı önceki yönetiminden tanıdık isimlerdir: proje direktörü Paul Dans (Yönetim ve Bütçe Ofisi eski Özel Kalem), Russell Vought (Yönetim ve Bütçe Ofisi), ayrıca John Ratcliffe, Brendan Carr, Tom Homan, Paul Atkins ve Peter Navarro gibi aktörler. Bu tablo, Project 2025’in yalnız bir düşünce kuruluşu ürünü değil, Washington’daki muhafazakâr kadro hareketinin kurumsal taşıyıcısı lduğunu gösterir.

Belgenin dört ana politik hedefi şöyle özetlenebilir:

1. Ailenin yeniden Amerikan yaşamının merkezi haline getirilmesi,
2. “Yönetim devleti” olarak adlandırılan bürokrasinin parçalanması,
3. Ülkenin egemenliği ve sınırlarının güçlendirilmesi,
4. Tanrı’dan geldiği varsayılan bireysel özgürlüklerin güvence altına alınması.

Bu hedeflerin bir kısmı, Trump’ın başkanlık dönemindeki icraatlarında ve Agenda47 başlıklı yeni kampanya manifestosunda da yer alıyor. Yani Trump her ne kadar mesafe koymaya çalışsa da, Project 2025 ile onun politik vizyonu arasında ciddi örtüşmeler mevcut.

DÖRT ANA SÜTUN: DEVLET MÜHENDİSLİĞİNİN İSKELETİ

1)  Politika Ajandası

“Conservative Promise (Muhafazakar Vaat) ” başlığıyla sunulan 900 sayfalık kılavuz, ekonomiden sağlığa, eğitimden göçe, güvenlikten kültürel meselelere kadar neredeyse her alanı kapsıyor. Buradaki öneriler, Amerikan devletinin klasik kurumlarının işlevini değiştirmeyi amaçlıyor.

En dikkat çekici hedeflerden biri, Eğitim Bakanlığı’nın tamamen kapatılması. Bu adım, federal düzeyde eğitim politikalarını ortadan kaldırarak eyaletlere tam kontrol vermeyi ve kamu kaynaklarının özel, dinî ya da ideolojik okullara aktarılmasını mümkün kılmayı amaçlıyor.

Bununla birlikte, Adalet Bakanlığı’nın (DOJ) doğrudan başkanın kontrolüne alınması, yürütmenin gücünü olağanüstü artıracak bir hamle olarak öne çıkıyor. Aynı şekilde, FBI’ın bağımsız bir güvenlik kurumu olmaktan çıkarılıp başkanın siyasi ajandasına hizmet eden bir yapıya dönüştürülmesi de belgede açıkça yer alıyor.

2)  Personel Veri Tabanı

Federal devletin en güçlü silahı aslında onun bürokrasisi. Project 2025, bu bürokrasiyi kökten değiştirmeyi hedefliyor. ORACLE ile geliştirilen teknoloji altyapısı sayesinde, muhafazakâr ve ideolojik açıdan uyumlu kadrolar için bir personel veri tabanı oluşturulmuş durumda.

Şu ana kadar 11 binden fazla kişi bu platforma başvurdu. Adaylardan yalnızca mesleki yeterlilik değil, aynı zamanda “ideolojik sadakat” bekleniyor. Nitekim başvuru formlarında, “Trump’a bağlılık” gibi doğrudan siyasi sadakati ölçen sorular yer alıyor. Bu da, gelecekte federal bürokrasinin tarafsızlıktan çıkarılıp tamamen partizan bir aygıta dönüştürüleceğini gösteriyor.

3)  Başkanlık Akademisi

Projede kadroların yalnızca seçilmesi değil, aynı zamanda “doğru değerlerle” yetiştirilmesi de öngörülüyor. Bu amaçla kurulan Başkanlık Akademisi, yeni yönetici adaylarına eski Trump yetkililerinin mentörlüğünde eğitim veriyor.

Burada verilen dersler, klasik kamu yönetimi eğitiminin ötesine geçiyor. Amaç, geleceğin bürokratlarının yalnızca profesyonel bilgiye değil, aynı zamanda muhafazakâr ideolojiye de bağlı olmasını sağlamak. Kısacası, federal devletin omurgası ideolojik sadakatle şekillendirilmiş bir kuşağa emanet edilmeye hazırlanıyor.

4)  180 Günlük Eylem Planı

Project 2025’in en kritik ayağı ise “180 Günlük Playbook.” Bu belge, yeni başkanın göreve geldiği ilk altı ayda atacağı adımları önceden belirliyor.

Plan, adeta bir “şok doktrini” mantığıyla hazırlanmış. Amaç, önceki yönetimlerin politikalarını hızla ortadan kaldırmak ve muhafazakâr öncelikleri mümkün olan en kısa sürede hayata geçirmek. Bu çerçevede, yürürlüğe girer girmez çok sayıda başkanlık kararnamesi çıkarılması, federal ajansların yeniden yapılandırılması ve toplumsal haklara yönelik kısıtlamaların derhal uygulanması öngörülüyor.

İÇERİKTE NE VAR? KÜLTÜR SAVAŞLARINDAN KURUMSAL MİMARİYE

Belgenin dili açık biçimde kültür savaşları retoriğine yaslanır; “woke” ve “radikal sol” gibi kavramlar sık geçer. Politika seti, hem toplumsal haklara hem de kurumsal mimariye yönelir:

• Üreme Hakları. Kürtaj başlığında mifepristone’un piyasadan çekilmesi ve postayla gönderiminin engellenmesi; kürtaj/doğum kontrolüne federal fonların kesilmesi. Sağlık Bakanlığı’na “Kutsal Kitap’a dayalı aile tanımı” tavsiye edilir. Trump, eyalet yetkisini vurgulasa da yönetiminde bu alana ilişkin kısıtlayıcı adımlar ve fon kesintileri öne çıkmıştır.
  • Göç. Project 2025, göç konusunda sert önlemler öneriyor. Belgenin en çarpıcı bölümü, “ABD tarihinin en büyük toplu sınır dışı operasyonu” vaadini içeriyor. Yaklaşık 12 milyon belgesiz göçmenin ülkeden çıkarılması gündemde.
  • Bunun yanında, İç Güvenlik Bakanlığı’nın kapatılarak diğer göç kurumlarıyla birleştirilmesi ve çok daha büyük bir sınır güvenliği gücünün oluşturulması öngörülüyor. Vize kategorilerinin daraltılması, göçmen ücretlerinin artırılması ve hızlı işlem için ek ücret ödeyenlere “öncelikli vatandaşlık yolu” açılması da planın parçaları arasında.
  • Trump’ın kendi kampanyası, bu önerilerden daha ileri giderek doğrudan “kitlesel sınır dışı” vaadini öne çıkardı. Bu da Project 2025 ile Trump’ın göç politikaları arasında tam bir uyum olduğunu gösteriyor.
  • Eğitim ve Kültür. Eğitim Bakanlığı’nın ilgası, okullarda ırk, toplumsal cinsiyet ve eşitsizlik konularının yasaklanması, (Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık) DEI programlarının kaldırılması; “okul tercihi” yoluyla kamu kaynaklarının dinî/özel okullara yönlendirilmesi. Uç öneriler arasında pornografi yasağı ve erişim sağlayan teknoloji/telekom şirketlerinin kapatılması da vardır.
  • LGBTQ+ Hakları. Federal korumaların geri alınması, transların ordu dışına itilmesi, dinî kurumların kamu fonlarını ayrımcı biçimde kullanabilmesine alan açılması.
  • Demokratik Kurumlar. Project 2025, federal bürokrasiyi doğrudan başkanın emrine vermeyi amaçlıyor. Bu fikir, anayasal olarak tartışmalı “unitary executive theory” (tekçi yürütme teorisi) üzerine inşa edilmiş. Buna göre başkan, tüm federal kurumların mutlak denetimine sahip olacak. Bunun sonucu olarak, binlerce kariyer memur görevden alınarak yerlerine siyasi sadakat esaslı kadrolar atanabilecek. FBI ise belgede “şişmiş, kibirli, giderek yasadışı bir örgüt”  olarak  tanımlanıyor  ve  köklü  bir  yeniden  yapılandırma  öneriliyor. Trump, ilk döneminde “Schedule F” adlı düzenlemeyle kariyer memurların iş güvencelerini kaldırmayı denemişti. Biden yönetimi bunu iptal etse de, Project 2025 bu uygulamanın geri

getirilmesini öneriyor. Trump da seçim vaatlerinde, “başıbozuk bürokratları görevden alma yetkisini” geri kazanacağını açıkça ifade ediyor.

• Çevre ve Enerji. Paris Anlaşması’ndan çekilme, yenilenebilir yatırımların kısılması ve fosil yakıt üretiminin artırılması; “Drill, baby, drill” söylemiyle özetlenen çizgi, uzun vadeli iklim hedefleriyle çatışır.
  • Ekonomi ve Ticaret. Ekonomi başlığında, farklı eğilimler yer alsa da Project 2025’in ana önerileri şunlar:

•  Kurumsal ve gelir vergilerinin azaltılması,

• Federal Rezerv’in kaldırılması, hatta altın standardına geri dönülmesi,

•  Serbest ticaret ile korumacılık arasında bölünmüş bir yaklaşım.

Trump ise bu konularda açık biçimde korumacı kampı seçmiş durumda. Kanada, Meksika ve Çin’e yönelik gümrük vergileri bunun göstergesi.

• Teknoloji ve Dijital Alan. “Woke” kültüre karşı, (Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık) DEI programlarının lağvı; platformlara “uygunsuz içerik” nedeniyle sert yaptırımlar öneren çizgi. Trump’ın teknolojide tutarsız dalgalanmaları olsa da metin, muhafazakâr tabanın “dijital kültür savaşı” beklentisini yansıtır.

ALARM ZILLERI: BU PAKETIN KÖR NOKTALARI

1. Yürütmenin aşırı güçlendirilmesi. Schedule F aracılığıyla kariyer memurluğunun zayıflatılması, tarafsız bürokrasinin partizanlaşmasına yol açar; denge–denetim mekanizması aşınır.
2. Kurumların zayıflatılması. Adalet Bakanlığı ve FBI’ın başkana bağlanması, tekçi devlet yönetimi yorumuyla güçler ayrılığını törpüler; hukukun üstünlüğü risk altına girer.
3. Muhalefetin bastırılması. Soruşturma aygıtının siyasal rakiplere/medyaya yöneltilmesi ihtimali, bağımsız kurumların koruyucu işlevden baskı aracına dönüşmesi endişesini doğurur.

4.     Toplumsal haklarda geri gidiş. Üreme hakları, LGBTQ+ eşitliği ve azınlıkların korunması

geriye itilir; dinî referanslı bir siyasal düzen tasavvuru kurumsallaşır.

• İklim–sürdürülebilirlik riski. Fosil ağırlıklı enerji stratejisi, iklim hedefleriyle çelişir; kısa vadeli çıkarlar, uzun vadeli sürdürülebilirliğin önüne konur.

TRUMP VE PROJECT 2025 BAĞLANTILARI

Trump, Temmuz 2024’te Project 2025’ten uzak bir söylem benimsese de CNN verileri, projede çalışan en az 140 ismin Trump’ın ilk dönem kadrolarından geldiğini gösterir. Ayrıca Trump’ın 2022 Heritage konuşması, kurumun gelecek politikaları “hazırlama” rolünü teyit eder. Kamuoyu anketlerinde Project 2025 önerilerinin geniş destek bulmaması, kampanya diliyle resmî bağın reddi arasındaki gerilimi açıklar: taban için sert vaatler, genel seçmen için mesafe.

TARİHSEL KARŞILAŞTIRMALAR

ABD’de yürütme gücünün olağanüstü genişletildiği dönemler çoğunlukla kriz anlarıdır:

• F.D. Roosevelt (New Deal). Büyük Buhran’ın yarattığı acil durumda yürütme güçlendi; meşrulaştırma zemini “ekonomik çöküş” idi.
  • G.W. Bush (11 Eylül sonrası). “Terörle mücadele” bağlamında Patriot Act ve gözetim yetkileri                                                                                                           genişledi.

Project 2025 ise kriz gerekçesine dayanmayan, ideolojik bir yeniden tasarımdır. Amaç “kriz yönetimi” değil, kalıcı sistem değişikliğidir; bu nedenle bazı gözlemcilerce “rejim tasarımı” olarak nitelendirilir.

NEDEN TÜM DÜNYAYI İLGİLENDİRİYOR?

• Uluslararası hukuk ve normlar: ABD’nin insan hakları çizgisi küresel “referans çerçevesi”dir. Geri adım, otoriter rejimlere “ABD bile böyle yapıyor” kalkanı sağlar; BM/AB zemininde ortak dil zayıflar. Türkiye: STK fonları ve insan hakları programlarının sürdürülebilirliği etkilenir.
  • Göç ve mülteci yönetimi: Sertleşen Washington, yükü Avrupa ve Türkiye gibi hat ülkelere iter; düzensiz akımlar artar. Türkiye: Barınma–sağlık–eğitim baskısı ve AB ile yeni “geri kabul/bütçe” pazarlıkları gündeme gelebilir.
  • Demokrasi algısı: “Özgürlükler ülkesi” imajındaki aşınma, demokrasinin çekim gücünü düşürür; medya/STK kısıtları başka rejimlere kopyala–yapıştır model olur. Türkiye: Basın, akademi ve sivil toplumun meşruiyet mücadelesi zorlaşır.
  • İklim–enerji: “Drill, baby, drill” hattı yeşil geçişi yavaşlatır; AB’nin karbon rejimiyle sürtüşme doğurur. Türkiye: AB pazarına uyum maliyetleri artar; enerji faturasında kısa vadeli nefes, uzun vadede belirsizlik.
  • Ekonomi–ticaret–teknoloji: Tarifeler, yaptırımlar ve platform politikaları tedarik zincirlerini ve sermaye akımlarını oynatır. Türkiye: Finansman maliyeti ve uyum riskleri yükselir; veri/teknoloji alanında ek düzenleme baskısı oluşur.

SONUÇ

Project 2025, seçim döngüsünü aşan bir projedir: ideolojik bir dönüşüm manifestosu ve radikal bir devlet mühendisliği planı. Üreme haklarından LGBTQ+ eşitliğine, göçten ifade özgürlüğüne uzanan geniş bir alanda kazanılmış hakları geriye iterken; Adalet Bakanlığı /FBI gibi kurumsal sütunları yürütmenin gölgesine çekmeyi, Schedule F ile tarafsız bürokrasiyi sadakat rejimine dönüştürmeyi amaçlar.

Bu tartışma, Türkiye dâhil pek çok ülkeye tanıdık bir soruyu hatırlatıyor: Devlet, tek merkezli bir yürütme etrafında mı şekillenecek, yoksa güçler ayrılığı ve kurumsal denge esas mı kalacak? Demokrasi yalnızca ulusal bir tercih değil, ortak bir miras; bir kez zedelendiğinde geri kazanımı

hem maliyetli hem de uzun solukludur. Project 2025’in uygulanması bu nedenle yalnızca ABD’nin iç meselesi değil, küresel demokrasinin kırılganlığını da test edecek bir eşiktir.

Fotoğraf Kaynak: By The White House from Washington, DC – President Trump Delivers Remarks, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=86719817