Toplumun Görünümü: Anlam Ekonomisi

Yaşanan sorunlara, sadece siyasi, ekonomik ya da sosyal açıdan değil, bir bütün olarak bakmak gerekir. Enflasyon, maddi yoksunluk yanında sosyal kutuplaşmayı ve güvencesizliği de derinleştiriyor. Ev sahipliği oranı düşüyor. Her on çocuktan dördü maddi yoksunluk yaşıyor. 15–24 yaş grubundaki gençlerin %22,9’u ne eğitimde ne istihdamda! Mezunların önemli bir bölümü vasıf gerektirmeyen işlerde çalışıyor. Tek ebeveynli ve parçalanmış aile sayısı artıyor. Kısacası; güce dayanan bir sistemin sonuçları sadece ekonomik olmadı, sosyal ve beşeri maliyetler de getirdi.

2023 itibarıyla en zengin %10’un milli gelirden aldığı pay %55,5’e çıkarak 2002 seviyesine geri döndü. Enflasyonun yerleşik hale gelmesiyle sabit gelirli gruplar ciddi alım gücü kaybına uğradı. Yoksulluk sınırı “yüz bin TL”ye ulaştı. Barınma ve temel tüketim ihtiyaçlarına erişim zorlaştı. Büyüme geniş toplum kesimlerine yansıtılamadığından ekonomide “yapısal kırılganlık” artıyor.

Verinin Çığlığı: Anla Halimden!

Verilerin bütününe baktığınızda sürecin kendisinin sorunlu olduğu apaçık ortaya çıkmaktadır. Öncelikle “kısa vadede çözüm gibi görünen, uzun vadede ise daha büyük sorunlara neden olan uygulamalardan kaçınma” yolları belirlenmelidir. Çünkü; ülke lehine görünen icraatlar teminat olamayacak, sıcak para ve yüklü borçlanmayla gerçekler örtülemeyecektir.

Türkiye ekonomisi “hasta adam” konumundadır. Hem hastanın hem de hastalığın yaşı ilerlediğinden hastalık kronikleşmiştir. Alınan kararlar, zembereği ruhlarda büyük bir yıkım yapmaya ve enkaz bırakmaya sürüklemektedir. Söylenenler ile yapılanlar arasındaki makas sürekli açıldığından ekonomi “yumuşak inişten sert düşüşe” geçmektedir.

Yarın Ödenecek Bedelleri Hafifletmek

En büyük maliyet; çalıştıkça kazancı azalan bir kısır döngüden ve ahlaklı oldukça kaybeden bir açmazdan çıkamamaktır. Bu açıdan tüm göstergeler, yorgun ve kaygılı bir toplumu işaret ediyor. Güven daralıyor, insanlar içe kapanıyor, aile yeniden bir sığınak hâline geliyor. Bu yüzden artık “daha çok şeye sahip olmak”, yerini “zihinsel ve ruhsal esenliğe” bırakıyor. “Daha az ama daha kaliteli ve anlamlı” ilkesi hayata hâkim oluyor. Yaşamımıza anlam katacak şeyler arıyoruz…

Kazanılan bu anlam sayesinde yaşananların millet lehine olup olmadığını iktidara hatırlatmak, iktidarın yapmadığı şeyleri, yapamadığı şeyleri ortaya koymak, müeyyide oluşturmaya yönelik gerekli hazırlık ve yönlendirmeleri yapmak gerekiyor. Böylece günü kurtarmanın ucuzluğu yerine ödenmekte olan ve yarın ödenecek bedelleri hafifletebiliriz. Bu açıdan günümüz bireyi her zamankinden daha bilinçli ve farkındalık sahibi! Çünkü “ahlaki yorgunluk” ve “gelecek kaygısı”nı aynı potada eritmeyi başarıyor.

Yeniden “Biz” Duygusu Oluşturmak

Ekonominin yarattığı kırılganlığı, güven krizinin daralttığı dünyayı ve yalnızlığı aşacak yeni bir hikâye, yeniden biz duygusunu oluşturmakla başlar. Bu aynı zamanda payın değil, pastanın büyütülmesidir. Böylece insanların hayatlarına, değerlerine, beklentilerine ve davranışlarına dair hikâyelere kaynaklık edecek anlam ekonomisine kapı açılır. Tatlı reçeteler içeren bir zihniyet, çözüm üreten bir yönetim, gerçeklere dayalı bir yaklaşımla umudun ve çıkışın yeni soruları sorularak yol alınır.

Böylece büyümenin niteliği, kapsayıcılığı ve toplumsal adalete dönüşümü esas alınır. Sosyal uyumu güçlendirecek ve gelir-servet eşitsizliğini azaltacak istihdam odaklı programlar yapılır. Sadece kazanç odaklı değil, erdem odaklı bir ekonomik kültürün inşası ile  “paylaşmayı yeniden tasarlayan bir ekosistem” kurulur. Ve “rol ve sorumlulukların yeniden tanımlayan ve yetkinlikleri kurumsal kapasite ile uyumlandıran” bir gelecek perspektifi oluşturulur. 

Ekonomi Yönetimi: Sorumluluk Bildirimi

Ekonomide dikkatler; fikir, tutarlılık, seviye ve ahlak üzerinde yoğunlaştırıldıkça anlam büyür. Bu yoğunlaşma küresel krizlerin sosyal ve ekonomik etkilerinin boyutlarını anlamak adına yeni bir yol haritası çizer. Sadece ne olduğunu değil, neden olduğunu anlatan bu harita ile “hangi hikâyeye ortak olmak istiyoruz?” sorusuyla şekillenen bir rota oluşur. Bu yolda unvanlar ve etiketler yerini sahici görevlere ve büyük sorumluluklara bırakır.

Toplumsal gerçekler üzerine inşa edilen, milletin sesini duyurabildiği, anlam peşinde bir bakış açısıyla yapılan her çalışma heyecan uyandıracaktır. Türkiye’nin karar kalitesi ve kapasitesini geliştirerek sahip olduğu “imkan setleri” somut ve kalıcı sonuçlara dönüşecektir. Bu açıdan yeni ekonomideki rollerin ve iş bölümünün “belirli rollere denk düşmesine” kafa yorulmalıdır. Çünkü hayata niteliksel anlamda bir derinlik kazandırmak, bu rollere uygun “akıl teri” dökerek gerçekleşecektir.