Güvenlik, Kim İçin Güvenli.!?

İnsanlığın ilk icadı ateş değildi. Güvendi…

İnsan ilk lokmasını paylaşırken, ilk barınağını inşa ederken, ilk şehrini kurarken birbirine güvendi. Bir anne, çocuğunu korkuyla değil güvenle büyüttü. Ateş yemek pişirdi, tekerlek yollar açtı, yazı hafızayı büyüttü; fakat medeniyeti bunların hiçbiri tek başına kurmadı. Medeniyeti kuran, birbirine güvenen insanlardı.

Çünkü güven, yalnızca bir duygu değildir. Bir toplumun görünmeyen harcıdır. Hukukun, ticaretin, komşuluğun, aile olmanın ve birlikte yaşayabilmenin temelidir. İnsan, karşısındakinin kendisini aldatmayacağına, emeğini gasp etmeyeceğine, canına kastetmeyeceğine inandığı ölçüde bir gelecek kurabilir.

Peki ne oldu da bugün hayatımızın en çok kullanılan kelimesi güven değil, güvenlik oldu?

Ne zaman birbirimize güvenmeyi bıraktık da kendimizi yüksek duvarlara, daha büyük ordulara, daha gelişmiş silahlara emanet etmeye başladık? Ne zaman çocuklarımızı umutla değil, tehdit senaryolarıyla büyütür olduk? Ne zaman korku, siyasetin en verimli sermayesine dönüştü?

Belki de modern çağın en büyük başarısı, insanı güvende hissettirmek değil; ona sürekli güvensiz olduğunu hissettirmektir.

Bugün nereye baksak aynı dili görüyoruz. Daha fazla güvenlik…

Daha fazla savunma.

Daha fazla silah.

Daha fazla gözetim.

Daha fazla askerî harcama.

Bize sürekli yeni tehditler anlatılıyor. Yeni düşmanlar gösteriliyor. Yeni krizler üretiliyor. Çünkü korkunun hâkim olduğu yerde insanlar önce özgürlüklerinden, sonra haklarından, en sonunda da birbirlerinden vazgeçmeye razı oluyor.

Tarih boyunca iktidarlar yalnızca toprakları değil, zihinleri de yönetmek istedi. Bunun en etkili yolu ise korkuydu. Korkan insan sorgulamaktan vazgeçer. Korkan toplum, güvenlik adına kendisine sunulan her tedbiri meşru görmeye başlar. Böylece güvenlik, insanı koruyan bir araç olmaktan çıkar; düzeni koruyan bir amaca dönüşür.

İşte tam da burada şu soruyu sormak gerekir:

Güvenlik, kim için güvenli.!?

Bir ülkenin güvenliği denildiğinde gerçekten o ülkenin insanları mı kastediliyor? Yoksa ekonomik çıkarlar, enerji hatları, ticaret yolları, sermaye akışları ve jeopolitik dengeler mi?

Bugün petrol yalnızca bir enerji kaynağı değildir; aynı zamanda dış politikanın, askerî stratejilerin ve küresel rekabetin merkezindedir. Doğal gaz, lityum, kobalt, uranyum ve nadir toprak elementleri yalnızca maden değildir; çağımızın güç haritasını çizen kaynaklardır. Bu kaynaklara sahip olmak kadar onları kontrol etmek de uluslararası siyasetin belirleyici hedeflerinden biri hâline gelmiştir.

Bu nedenle modern savaşların önemli bir bölümü yalnızca sınırlar için değil, kaynaklar için yaşanmaktadır. Deniz yolları, boru hatları, limanlar ve stratejik geçiş noktaları artık ekonomik olduğu kadar askerî meselelerdir. Güvenlik söylemi de çoğu zaman bu düzenin korunmasının dili hâline gelmektedir.

Tam da bu noktada NATO’yu yalnızca bir askerî ittifak olarak okumak eksik kalır.

NATO, Soğuk Savaş’ın şartlarında kurulmuş bir savunma örgütü gibi sunulur. Ancak zamanla faaliyet alanı yalnızca üye ülkelerin sınırlarını savunmakla sınırlı kalmamış, Batı merkezli güvenlik mimarisinin en önemli kurumsal yapılarından biri hâline gelmiştir. Güvenlik kavramının küresel ölçekte nasıl tanımlanacağına ilişkin tartışmalarda belirleyici aktörlerden biri olmuştur.

Burada mesele yalnızca askerî güç değildir. Asıl mesele, hangi düzenin güvenliğinin sağlandığıdır.

Enerji arzının kesintisiz sürmesi, küresel ticaretin aksamaması, stratejik bölgelerde sömürü nüfuzunun korunması ve mevcut ekonomik sistemin istikrarı, güvenlik politikalarının ayrılmaz parçaları hâline gelmiştir. Böyle bakıldığında güvenlik, yalnızca insanların canını koruyan bir kavram olmaktan çıkar; küresel düzenin devamlılığını sağlayan siyasal bir dile dönüşür.

Bu yüzden dünyanın birçok bölgesinde yaşanan savaşlar yalnızca iki ordunun çatışması değildir. Arkasında enerji koridorları, maden sahaları, ticaret yolları ve jeopolitik hesaplar vardır. Güvenlik adına yürütülen mücadelelerin bedelini ise çoğu zaman o coğrafyalarda yaşayan sıradan insanlar ve canlılar öder.

Irak’ta ve Gazze’de ölen çocuklar da, iran’da evini kaybeden aile de, Afrika’da maden uğruna yerinden edilen köylü de aynı soruyu sessizce soruyor:

“Güvenlik kimin için?”

Çünkü güvenlik adına kurulan her yeni düzen, aynı zamanda yeni mağdurlar da üretmektedir.

Yalnızca insanlar değil, doğa da bu güvenlik anlayışının ağır bedellerini ödüyor.

Bugün savaş denildiğinde akla önce yıkılmış şehirler geliyor. Oysa savaşlar yalnızca şehirleri değil, toprağı, suyu, ormanları ve geleceği de vuruyor. Bir bombanın tahribatı, yalnızca bir binayı yıkmıyor; bazen onlarca yıl onarılamayacak bir ekolojik tahribatın başlangıcı oluyor. Askerî yığınaklar, silahlanma yarışı ve savunma sanayii, dünyanın en büyük kaynak tüketimlerinden birini oluştururken, aynı zamanda insanlığa “güvenlik” adı altında yeni bir yıkım mirası bırakıyor.

Ne gariptir ki, açlığa, yoksulluğa, susuzluğa ve salgın hastalıklara ayrılması gereken kaynaklar, her yıl daha fazla silaha ayrılıyor. Milyarlarca insan temiz suya, nitelikli eğitime ya da temel sağlık hizmetlerine erişemezken, savunma bütçeleri sürekli büyüyor. Dünya, güvenliği artırdığını söylerken aslında insanın güven içinde yaşayabileceği şartları küçültüyor.

Belki de bu yüzden çağımızın en büyük çelişkisi şudur: Silahlar çoğaldıkça güven artmıyor; korku büyüyor.

Bu korku yalnızca uluslararası siyaseti değil, ülkelerin iç siyasetini de şekillendiriyor. “Millî güvenlik”, “beka”, “terörle mücadele” ve “savunma” gibi kavramlar, çoğu zaman siyasal tartışmaların üstünde dokunulmaz alanlar hâline getiriliyor. Oysa güvenlik adına alınan her kararın gerçekten insanın özgürlüğünü ve adaletini büyütüp büyütmediği sorusu giderek daha az soruluyor.

Türkiye bu tartışmanın dışında değildir.

Cumhuriyet tarihi boyunca farklı hükümetler, farklı ideolojiler ve farklı siyasi söylemler iktidara geldi. Ancak dış politikada ve güvenlik mimarisinde dikkat çekici bir süreklilik varlığını korudu. NATO üyeliği değişmedi. Güvenlik dili değişmedi. Tehdit algıları değişse de güvenlik merkezli siyasal yaklaşım büyük ölçüde devam etti.

Bugün de benzer bir tabloyla karşı karşıyayız. Zirveler yaklaşırken şehirler olağanüstü güvenlik önlemleriyle çevriliyor; meydanlar kapatılıyor, gösteriler yasaklanıyor, kamusal alanlar güvenlik gerekçesiyle daraltılıyor. Güvenlik adına alınan tedbirler arttıkça, insanların kamusal hayattaki hareket alanı da daralıyor.

işte bu yüzden asıl sorulması gereken başka bir soru da şudur:

İnsan kendini gerçekten daha mı güvende hissediyor, yoksa daha fazla denetleniyor mu?

Bu soru yalnızca Türkiye için değil, bütün dünya için geçerlidir.

Çünkü güvenlik, eğer adaletten koparsa; korkuyu besleyen bir yönetim aracına dönüşebilir. Güç, kendisini sürekli yeni tehditlerle meşrulaştırmaya başladığında, güvenlik artık insanın değil, iktidarların ihtiyacına hizmet etmeye başlar.

NATO da bu tartışmanın dışında düşünülemez. Mesele yalnızca bir askerî ittifakın varlığı değildir. Mesele, hangi dünya düzeninin güvenliğinin esas alındığıdır. Enerji hatlarının, küresel ticaretin, jeopolitik nüfuz alanlarının ve mevcut ekonomik sistemin korunması, çoğu zaman insan hayatının önüne geçtiğinde güvenlik kavramı anlamını yitirir.

İnsanlık bugün silahlardan önce kavramlarla yüzleşmek zorundadır.

Çünkü “güvenlik” denildiğinde alkışlayan, ama “güven” denildiğinde sessizliğe bürünen bir çağda yaşıyoruz.

Oysa medeniyet, güvenlikle başlamadı; güvenle başladı.

Yeniden sormamız gereken bir soru da budur:

Daha güçlü ordular kurarak mı kurtulacağız, yoksa birbirimize yeniden güvenebileceğimiz adil bir dünya inşa ederek mi?

Çünkü insanlığın geleceğini belirleyecek olan, hangi ittifakın daha güçlü olduğu değil; hangi değerlerin daha kalıcı olduğudur.

Ve belki de bütün tartışmanın özeti tek bir soruda saklıdır:

Güvenlik, gerçekten insan için mi var; yoksa insan, güvenlik adına kurulan düzenin devamı için mi var?